Kimilili
Review
verslag van een Rotary Doctor in Kimilili
Na een wat
vervroegd vertrek op donderdagmiddag 18 mei, omdat de vrijdagvlucht was
vervallen, zaterdagochtend doorgevlogen naar Eldoret, en opgehaald door mijn
voorganger Kees Bonarius, die me zal inwerken, vervolgens nog ruim 2 uur over
een smalle drukke weg vol grote gaten, met alle soorten verkeer en dieren op en
over de weg.
Zondag 21 mei
Om 8.30
ontbeten, met Kees, die hier al 5 weken heeft gewerkt, en mij komende week
inwerkt, zowel inhoudelijk als administratief. Veel gepraat, de inventaris van
de dokterskoffer doorgenomen en rondgeleid op het ziekenhuisterrein (waar wij
ook gehuisvest zijn in een eenvoudig soort vakantiewoninkje 50-er jaren).
Erbarmelijke toestand, een vuile donkere zaal afgeladen met 15 zieke kinderen
aan het infuus, en hun moeders, en één verpleegkundige, die alles in de gaten
moet houden. Buiten op het grasveld doen ze de was en leggen het in de zon te
drogen. De poli is 7 dagen per week open, om deze tijd is het iets rustiger,
omdat veel mensen van 10 tot 15 uur !! in een van de 45 !! kerkjes zitten.
Daarna
doorgelopen naar het Crest Hotel, het enige terras in het dorp, tussen
tientallen winkeltjes en werkplaatjes, stelt niets voor, koffie gedronken, nog
2 blanken op het terras, natuurlijk ook van een hulporganisatie...
Even langs
het IcFEM een kerkelijke instelling voor de bevolking met een polikliniek voor
mn aangeboren neurologisch letsel als spina (open ruggetje) en hydrocephalus.
Maar natuurlijk gesloten op zondag. Op het IcFEM is de enige internet
mogelijkheid van het dorp, omdat de verbinding van het Doctorshouse al 10 dagen
niet lukt doornetwerk problemen. Morgen maar proberen.
Diverse
handboeken doorgebladerd en stukken bestudeerd.
Maandag 22
mei.
Vanaf 8 uur
druppelen in het Doctors house de medewerkers ( nurse Daniël, labman John,
Joseph de houseboy en Rodgers) binnen, wordt de auto ingepakt en rijden we om 9
uur weg en pikken we Florence, een nurse van het ziekenhuis op, en met 4 mensen
op de achterbank rijden we 30 minuten over een zeer hobbelige zandweg, op weg
naar Bahai, een kerkzaaltje in the middle of nowhere, waarin dan al 40 mensen
zitten, ruim de helft moeders met kinderen van 1 maand tot 5 jaar. Alles wordt
uitgeladen, geïnstalleerd, en om 10 uur begint het spreekuur: Kees start met de
volwassenen, zeer diverse klachten en pathologie: dentogene problemen worden
verwezen naar de tandarts, bv een fistel tot onder de kaak naar buiten; na een
brandwond een wratachtig gezwel 4x6cm op de linker onderarm; trombosebeen sinds
2 wk, 4 wk na de bevalling; groot abces bovenbeen; en een meisje van 10 met een
wsl jeugdreuma, verwezen dus.
Nurse
Daniël, doet samen met mij de kleintjes, ze hebben bijna allemaal malaria, vaak
bloedarmoede, longontsteking en ondervoeding ( tekort aan eiwitten en
vitaminen), vaak het buikje puntig uitstekend van de wormen. Vooraf worden ze
gewogen en getempt Ieder kind onder de 4 met koorts wordt altijd behandeld met
malariamedicatie volgens richtlijn van het ministerie, en voor de overige
kwalen. Eén verwezen wegens ernstige
bloedarmoede < 30 % bij heftige
malaria. Veel bloedarmoedebepalingen en dikke druppels ter bevestiging van
malaria.
De moeders
maken weinig contact; ze kijken je vaak niet aan, de kinderen juist wel.
Na het
consult evt lab, en dan de medicatie, de pillen worden uit de losse hand
geteld, de drankjes op het oog uit een 5 literfles overgegoten in 10, 20 of 50
cc flesjes, alles voor maximaal één week, behalve ijzer en vitamines voor 2
weken. Als ze geen medicatie krijgen, is het consult 5 (voor kinderen) / 10
(voor volwassenen) shilling = 6 / 12 eurocent; voor medicatie komt er ongeacht
hoeveel 35 / 70 KES bij. Als ze echt niets kunnen betalen, kost het niets.
Moeders
wordt vaak voedingsadvies gegeven, er wordt een geïmpregneerde klamboe zeer
dringend aangeraden ( 50 KES = 60 eurocent, soms betalen wij dat dus.) Bij
ernstige ondervoeding krijgen ze 1 of
In totaal
70 patiënten met z’n drieen gezien.
Om 3 uur is
het werk gedaan en wordt de zaak weer ingepakt. Kees maakt na thuiskomst de kas
en het kasboek op, en moet zorgen voor voldoende geld om alle salarissen eind
van de week uit te betalen. Vanaf volgende week moet ik dat doen.
Om 4 uur bij IcFEM onze huismail en mijn hotmail
gelezen.
Dinsdag 23
mei 2006
Vandaag
naar Bituyu. Daar is de armoede groot. Weer een kerkzaaltje met een piepklein
spreekkamertje voor de dokter, meestal de volwassenen, hebben dus enige privacy.
De moeders
(maar soms een grootmoeder omdat moeder is overleden aan bv AIDS) met de
kinderen tot en met 5 jaar gaan naar Daniël, en mij, en iedereen kijkt en
luistert mee. Niet zo leuk als we het ernstige vermoeden hebben dat er AIDS
onder zit; dat moet dan met de moeder besproken worden, we adviseren zich
gratis te laten testen bij een Voluntary Testing and Counseling centre. Of ze
het doen, moeten we afwachten. Er zijn in Kenia 650 van deze centra, waar gek
genoeg meer mannen dan vrouwen komen, terwijl er meer vrouwen besmet lijken, er
zijn 2,5 miljoen HIV geïnfecteerden En bij armoede en AIDS hoort steeds ook
TBC.
Zo zag ik
vandaag 2 kinderen van 2 ½ jaar die voor de 3e keer terugkwamen,
niet beter werden en zienderogen in gewicht achteruitgingen. 8 of
Van de 35
kinderen was ruim ¾ malaria positief bij bloedonderzoek, sommigen waren
klinisch al duidelijk. Er werd er weer een verwezen met een extreem laag Hb, we
adviseerden de ouders mee te gaan, er is geen bloed voor transfusie en dan kan
een van de ouders wellicht als donor optreden,
Minder
mensen dan gisteren maar weer ernstige pathologie.
Weer thuis,
even gaan kijken op de vrouwenzaal van 25 bedden waar je ternauwernood
tussendoor kunt lopen. De vrouw van gisteren met het trombosebeen had zich pas
’s-avonds gemeld, en was nu 28 uur later nog niet gezien door een arts, dus ook
nog geen medicatie of infuus, de dokter zou nog langs komen.
Woensdag 24 mei
Eerst
spreekuur in Angaza, een klein zaaltje met een hardboard afgetimmerd deel,
waarachter de 2 werkplekken gescheiden door een provisorisch gordijn. Van
heinde en verre, soms
Het Village
Health Committee VHC doet zoals overal een eerste registratie, in een
doormidden geknipt ouderwets schoolschriftje, waarin naam, leeftijd in jaren
en/of maanden, naam van het dorp of gehucht, gewicht en soms temperatuur onder
de oksel worden vermeld, ( en soms de gratis condooms voor geboorteplanning en
ter voorkoming van HIV uitgedeeld worden), en dan is het aanschuiven in één van
de 2 rijen, nieuwsgierig meeluisterend of lachend om de vragen of antwoorden.
Na het consult, waarbij de vertaalster van het VHC of de nurse de anamnese doet
en de arts het lichamelijk onderzoek, gaan er nogal wat naar het labje voor
bloedgehalte en malaria-, soms urine- of ontlastingsonderzoek, waarna ze weer
aanschuiven voor afronden: diagnose en behandeladvies en medicatie. Soms worden mensen terugbesteld, maar de
helft schijnt niet meer te komen als het goed genoeg gaat, bang dat ze weer
35/70 KES kwijt zijn.
In grote
lijnen weer dezelfde problemen, maar wat minder ernstig, wat minder ondervoeding.
De mensen
van het VHC, vaak niet de armsten, proberen voorrang te krijgen, of een gratis
consult en medicijnen, of een bijdrage in de verwijs- of vervoerskosten, je
moet nog op je hoede zijn ook. Op het terreintje staat ook een accu-oplaadstation,
met een generator, die op gas en ook op diesel werkt, zodat de mensen na 7 uur
’s-Avonds beperkte verlichting hebben;
het stenen gebouwtje (het enige in het dorp) met inventaris, is geschonken door
een Amerikaans echtpaar.
Na het
spreekuur rijden we door naar Nasusi, waar het VHC grond heeft gekocht, 2
Rotary clubs hebben er een gebouwtje neergezet voor 10.000 euro en Rotary Doctors heeft het voor
een zelfde bedrag ingericht. Toen de zaak goed liep heeft de overheid (op een
van onze nurses na) daar het personeel aangesteld, en nu draait deze
“dispensarie” zelfstandig, en dat is ook
de bedoeling: onszelf overbodig maken, hooguit een sponsorende en adviserende
en consultatieve functie blijven houden. Een zelfde situatie bestaat in Sacha ,
nog verder weg en in de regentijd vaak onbereikbaar.
Steeds
echter staat en valt het met de activiteit van het VHC. En sommige leden
proberen er een deal te maken, zij willen wel aannemer zijn, of zoeken donoren
voor dubbele sponsoring.
Onze nurses
Daniël, en Jacinta hebben dat goed in de gaten en begeleiden dat prima.
Morgen naar
een nieuwe lokatie, de districtsoverheid heeft ons gevraagd op verzoek van het
lokale VHC daar ons concept op te zetten:
Donderdag
25 mei.
Hier geen
Hemelvaartsdag. Gewoon programma, op de nieuwe lokatie Kamenju, gestart medio
maart jl., die eens in de 2 weken bezocht wordt, niet zo ver hemelsbreed, maar
alleen smalle hobbelige zandwegen, dus toch een uur rijden. Eerst het dagelijks
ritueel van een krantje kopen en mandaza’s, een soort oliebollen, waar de
teamleden verzot op zijn in de koffiebreak van 12 uur.
Het VHC
team is erg aardig, de tolk behoorlijk, het wordt zeer gewaardeerd dat we
komen.
Er waren de
vorige keren steeds wat meer mensen, 2 weken geleden 38 en vandaag werden het
er 65 !! explosieve stijging. Weer veel ondervoeding ( te eenzijdig, te weinig
vitaminen) en malaria bij de kinderen. Na afloop krijgen we als waardering een
flesje cola.
Vervolgens
terug via Nasusi. Mijn koffer met allerlei verbandmiddelen, katheters
hechtsetjes, enzovoort wordt met oh’s en ah’s geopend en in dank aanvaard. Het
VHC moet de dispensarie zelf draaiende houden, dus dit soort extra’s is
buitengewoon welkom, de overgewichtkilo’s meer dan waard.
Na
terugkomst met mijn voorganger Kees op het terras van het plaatselijke “hotel”
met het team ten afscheid een cola gedronken, morgen gaat hij pakken en
verslaglegging regelen, en ga ik alleen met het team op stap.
Vrijdag 26
mei 2006
Makhanga.
Hard op weg ook een zelfstandige dispensarie te worden.
Het VHC heeft
de grond nu zwart op wit, onderhandelingen met de overheid zijn vergevorderd,
en dit najaar start de bouw, gesponsord door Nederlandse Rotaryclubs.
We zitten
weer in een, gelukkig tochtig, kerkzaaltje, geen ramen of deur, gaten in het
dak, de zon schijnt volop en het golfplatendak straalt warmte af; tussen de
“wachtkamer” en het voorstuk hangt een groot oud dekzeil met UNHCR erop.
Daarachter
de 2 spreekuurplekken, zonder afscheiding, de patiënten met de rug naar elkaar
toe; als er bijzonder onderzoek nodig is, wachten we even tot het andere
consult is afgelopen.
Een 20
jarige wees zonder familie, opleiding of baan komt 9 !! maanden na een
oogverwonding, had geen geld om eerder te komen; zijn rechter oog is
verlittekend, verschrompeld, waarschijnlijk toch een perforatie met infectie
geweest; hij had ook erg veel pijn gehad. De vertaalster kent hem, hij heeft
echt helemaal niets, we hebben hem 1000 KES (11 euro) gegeven om a.s. maandag
naar een oogziekenhuis in Kakamega,
De armoede
hier is schrijnend. Ik had het boek “Willens en Wetens” van Jan Pronk
meegenomen, van 2005, ik had nog steeds niet voldoende tijd het uit te lezen,
nu dan hier, heel toepasselijk; hierin bespreekt hij achtergronden bij de
Millenniumdoelstelling van Kofi Annan,
de VN, dat in 2015 het aantal mensen met armoede ( toen gedefinieerd als < 1
$ /dag als inkomen) gehalveerd moet zijn, maar nu 6 jaar later is daar nog
niets van terechtgekomen, ook niet in Kenya, alhoewel de regering redelijk haar
best doet. Maar ook hier corruptie, die nu groots wordt aangepakt, in een jaar
tijd is de helft van de ministers verdwenen en aangeklaagd, en talloze hoge
beleidsambtenaren; de corruptiecommissie is enorm druk, de kranten staan er vol
van. Ook onze lokale medewerkers zien dat de armoede niet af- maar eerder
toeneemt: hoge werkeloosheid, eenzijdige (onder-) voeding, geen medische zorg,
geen schoon drinkwater, veel infectieziekten als malaria, hoge kindersterfte.
Lemen hutjes met lang gras op het dak, zoals we dat vroeger op de lagere school
leerden, of uit de missietijdschriften; geen ramen, de malariamug vliegt zo
naar binnen, en overal plassen water, waar het beestje zo graag zijn eieren
afzet Onze hulp is misschien een hulpmiddel om de bevolking bewust te maken,
dat een VHC beseft dat er iets moet gebeuren, en door dit lokale initiatief te
steunen waarbij ook gezondheidsvoorlichting een belangrijk item is, komt er dan
een dorp waar het wellicht wat beter gaat. Het land is zo arm en de
infrastructuur zo minimaal dat ontwikkeling ook echt heel moeizaam is.
Er is een
spoorlijn, van Mombassa aan de kust, via Eldoret naar Uganda, vanaf Eldoret
naar Uganda 3 x /week. De rest gaat in trage zware vrachtwagens, ploeterend
over de hellingen en de wegen verder kapot rijdend.
Ook hier
staat uitvoerig in de krant hoe de bovenlaag steeds rijker en de onderlaag
steeds armer wordt. Met name de “Nation”, die enkele maanden geleden afbrandde
zonder dat de brandweer actief werd, is kritisch. Ook de
gezondheidsproblematiek zoals AIDS, roken ( hier lokaal rookt niemand, ze
hebben er echt geen geld voor), slechte gezondheidsvoorzieningen met name in de
periferie worden uitvoerig besproken. Zoals 300-
Zaterdag 27 mei
Nadat we
mijn voorganger hadden afgezet op het vliegveld heb ik een stuk dagboek gemaild
naar Gaby en de kinderen, met een foto duurde dat een half uur, dus jullie
krijgen geen foto’s, de verbindingssnelheid was 5.8 Kb/ sec.
Daarna
terug naar Kimilili, waar donderdagavond een fors onweer was, en waar we
vrijdag langzaamaan de gevolgen van ontdekten.
Dit laatste
stuk heb ik op een oude laptop van elders geschreven, door het knetterend
onweer was de stroom uitgevallen ( gebeurt elke week wel), maar bij het
opstarten leek het wel te bliksemen, het voltage was veel hoger, de helft van
de lampen begaf het, en de adaptor van de laptop heeft het begeven, evenals de
radio-CD speler en de vaste telefoon.
Mijn
voorganger Kees had zijn verslag en financiën nog niet op een flop gezet, dus
dat moet ooit nog te voorschijn komen. Ik had mijn dagboek wel op een flop
gezet om te mailen, geluk dus.
Ik heb Ken,
de technicus van IcFEM bereid gevonden de adaptor na te kijken. We hebben dus
weer stroom, en over 2 uur zal het water wel weer warm genoeg zijn om te
douchen. Ook de telefoon doet het niet, nu al 2 weken is hier het netwerk bijna
continu “bezet”, ik heb slechts een keer Gaby kunnen bereiken in wel 200
pogingen.
Vandaag
alles opgeruimd, van kamer verhuisd, naar de grootste, met 2 bedden, zodat Gaby
straks ook een plekje heeft. En nog wat spullen, als maagsondes en
hechtmateriaal bij de collega van het ziekenhuis afgegeven, hij vond het
prachtig!
Zondag 28 mei.
Uitgeslapen
tot 8 uur, gewekt door vogelgekrijs, de zwarte ibissen en de bonte kraaien
kunnen er wat van, en omgevingslawaai; na het douchen ontbeten op het terrasje,
vogeltjes geobserveerd, en vanuit alle kanten klinkt kerkgezang, gospeltype,
een kakofonie van jewelste.
De krant
wordt gebracht, en ik kijk het Berlitz boekje Engels-Swahili door en oefen een
aantal bekende woordjes. Daarna op de oude laptop wat geschreven, maar dan valt
de stroom weer uit, en moet dus weer stoppen. 3 uur later lukt het weer.
In de
Nation weer een aantal duidelijke artikelen, veel kritiek op de president, die
3 dagen geleden een gesprek had met de vorige president Moi, die moest aftreden
omdat hij en talloze vriendjes zich verrijkten en nooit belasting betaalden.
Corruptie is een enorm probleem.
In Nairobi
lijkt het wat op het Westen, daar ook yuppen met snelle en dure auto’s en
files, maar naar het noorden houdt het snel op. Een artikel over
infrastructuur, wegen, verhaalt over wegen die nooit gerepareerd of aangelegd
worden, het geld verdwijnt, de potholes, grote gaten in de wegen, worden alleen
maar groter, worden heel soms dichtgegooid, maar na een regenbui is het weer
hetzelfde. En zonder deze infrastructuur kan het achterland zich nooit
ontwikkelen: het land hier is vruchtbaar, ruim water, 2 x per jaar oogsten,
maar afvoer van de producten is onmogelijk, het land en zijn bewoners komen zo
niets verder. “Overproductie” houdt de lokale prijzen laag, de mensen arm,
bananen 10 cent per kilo, avocado’s nog geen 5 cent per stuk, de maïs wordt
door mijten en ratten vernietigd.
In deze
regio is het nu een beetje regentijd: ’s-morgens strakblauw, tegen 3 uur wat
wolken, en om 5 uur een bui soms met knetterend onweer en héél veel water. Dus
overal plassen, een broedplaats voor malaria.
90 % van de
mensen in Kimilili heeft geen stromend water (dat ook nog vol zit met allerlei
bacteriën en parasieten, vorig jaar zijn van een school 26 kinderen overleden
aan een leptospirose infectie met meningitis als gevolg, bleek uit het
leidingwater te komen). Hetzelfde geldt voor riolering: een gat in de grond
achter op het land, met massaal vliegen die weer van alles overbrengen. Alle
afval gaat op een hoop, of voor op straat, ruikt vreselijk, soms wordt het dan
aangestoken, met al dat plastic wordt het er niet beter op. De straat zelf is
net breed genoeg voor 2 auto’s, alleen de doorgaande weg is geasfalteerd, de
rest zanderig, vol kuilen en modder. Langs de verharde weg een tiental meters
brede berm, voetpad en vuilnisbelt tegelijk, koeien, kippen, geiten en schapen
zoeken er iets groens of de resten van de fruit- en maïsstalletjes, talloze
mensen proberen wat te verkopen van hun landbouwproducten, geroosterde
maïskolven, houtskool, goodyears (van
autobanden gemaakte sandalen), of kleding, de handwerkers doen hun werk op
straat: ze repareren fietsen, auto’s waar hele motoren gereviseerd worden op
het zand, meubel- en kleermakers, steeds voor hun kleine opslagruimte waar dan
‘s avonds alles in gaat. En natuurlijk talloze kinderen waarvan er teveel niet
naar school gaan, te duur, het onderwijs is wel gratis, maar de leermiddelen
moeten ze zelf kopen, waarvan?
Er zijn
veel jonge moeders met wel 5-6 kinderen op hun 22e, family-planning
moeten we dan ook steeds adviseren. Condooms zijn gratis, worden van
regeringswege verstrekt, en ook door ons gedistribueerd, ook op luchthavens en
hotels hangen ze klaar, tbv geboorteeperking, maar vooral om de aidsepidemie te
beperken; 1/3 van de kinderen die overlijden is tgv AIDS, opgelopen tijdens de
bevalling.
Gisteren op
de weg terug naar Kimilili 2 verongelukte matatu’s gezien, van de weg af
geraakt, vaak veel te hard gereden, onveilig inhalen, steeds toeterend iedereen
van de weg af drukkend.
Verkeersongevallen gebeuren enorm vaak. Er is wel een rijbewijs en een
vergunning nodig, maar het maximale aantal inzittenden (15) wordt vaak
overschreden, en dan komt er nog de lading bij, in en op de auto; ze rijden
zonder op te letten: ze stoppen plotseling en rijden zo weer weg, voorrang
nemend op wie er ook aankomt. Er zijn regelmatig roadblocks door politie en
administratieve diensten die mn de matatu’s controleren, spijker barrières over
de weg, scherpschutters staan klaar. Onze chauffeur is daar wel blij mee, hij
kent al die politiemensen, en kan in de Rotary Jeep er zo doorheen.
In Kimilili
zit direct naast het ziekenhuis de regionale politiepost, met woningen voor wel
30-40 gezinnen, een soort kazerne; de gezinnen hebben hun eigen koe en kippen,
die daar dus rustig ronddwalen. Het ligt tegen het ziekenhuisterrein aan.
Het
ziekenhuis, een sub-district hospitaal, heeft helaas weinig te beiden. Er zijn
2 artsen, die hun best doen er zo snel mogelijk weer weg te komen. De
voorzieningen zijn allerbelabberdst, zoniet geheel afwezig, het wordt de artsen
wel heel moeilijk gemaakt te werken op zelfs minimaal niveau; 3 x per dag een
uur inloopspreekuur, dat dan 2 uur uitloopt. Er zijn een kinder-, een vrouwen en een
mannenafdeling: elk een zaal met 10-15 bedden; donker, vuil, geen sanitair, de
moeder bij het kind in of op bed; het door Rotary gebouwde en betaalde
toilethuis is na 2 jaar niet meer in gebruik: het werd nooit schoongemaakt of
gerepareerd.
Als het
droog is zit de hele familie buiten, wast zich daar op het gras, doet de was,
in een hoek staat iemand 7 dagen per week houtjes te kappen voor het houtvuur
van de keuken, waar een vuile rook van afkomt, en het vuilnis wordt tussendoor
ook maar wat verbrand. Naast de 2 dokters, medical officer, zijn er nog
clinical officers, hoofdverpleegkundigen, en clinical nurse, een stapje lager,
al met al 15 hardwerkende vrouwen. Daarnaast een tiental te dikke mannen in het
pak die vooral niets doen en met iedereen staan te kletsen en een beetje
controleren. Een andere verdeling van middelen zou wonderen kunnen doen. Een
dag kale opname, dus exclusief medicijnen ( zelf te kopen, meestal in de
plaatselijke apotheek), kost 50 KES ( 60 eurocent) maar een Europeaan wil er
nog niet liggen, zelfs als hij 50 euro toe zou krijgen. De artsen doen er
keizersneden, niet te grote ongevallen, soms een buikoperatie, maar al te vaak
moeten ze doorverwijzen naar het district hospitaal. Ze hebben geen bloed voor
een bloedtransfusie, krijgen het ook niet op bestelling, veel essentiële
medicijnen ontbreken, bijvoorbeeld heparine tegen trombose, zeer frustrerend.
’s-Avonds
het boek van Bert Keizer (de auteur van “het refrein is Hein”) uitgelezen, hij
zat 20 jaar geleden in een ziekenhuis hier in de buurt, er lijkt niets ten
goede veranderd. Het is leuk om in dit boek “Tijdelijk feest”, een postkoloniale
doktersroman , zoveel te herkennen.
Maandag 29
mei 2006
In de
ochtenkrant weer veel nieuws over corruptie. Deze keer staat het
gevangeniswezen boven aan de lijst, vorig jaar zelfs niet in de top 40 (zeker
vergeten..), maar ook de gezondheidszorg en zelfs NGO’s en kerkelijke
instellingen scoren een 25e en 30e plaats. Wij moeten
zelf ook steeds alert blijven.
“Als je
weinig met iedereen moet delen, heeft iedereen honger “.
Weer naar
Bahai, 58 mensen gezien, relatief veel volwassenen met diverse klachten, en
pathologie.
Het
kerkzaaltje waar we spreekuur houden, ligt naast een schooltje, nieuwsgierige
kindertjes, in blauwe uniformpjes, willen graag op de foto en dan de
verwondering als ze hem zelf kunnen zien, wat een gegiegel !
Even later
staan ze allemaal in de rij voor een warm bord eten met maïs en bruine bonen.
Weer thuis
heeft de man van IcFEM 2 adaptors vervangen, zodat ik weer beperkt kan
computeren, maar niet mailen, laat staan met aanhangsel of met een foto.
*-*-*-*-*-*-*-*-*-*--*-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*
Indrukken Kimilili deel 2
Vervolg maandag 29 mei
’s-Middags
om 5 uur geprobeerd vanaf IcFEM te mailen, maar toen ik er net zat, begon een
vreselijke bui met onweer, zodat alle verbindingen wegvielen, de sateliet was
door deze storing niet bereikbaar, zodat ik het morgen heel vroeg ga proberen,
dan is het meestal blauw.
Ook
‘s-nachts nog diverse forse buien, matig geslapen.
Dinsdag 30
mei.
Na het
ontbijt geprobeerd met de eigen email of telefoon erdoor te komen, geen
verbinding.
Daarom snel
naar IcFEM, waar het wel lukt om deel 1 als aanhangsel naar iedereen te
versturen.
Daarna naar
Bituyu, vorige week al als arm beschreven, dat wordt nu nogmaals bevestigd,
Veel
kapotte kleding, veel kinderen met scabies (huidschurft) vaak ook nog geïnfecteerd,
ringworm (schimmelinfectie ) die z’n naam eer aandoet, prachtig rond
Verder een
aantal zeer opmerkelijke dingen, een man met al 10 jaar zijn rechter oog ahw op
een steeltje, puilt wel
Een 19 jarige
jongen had vorig jaar een klier links in de hals, pruimgroot, toen elders
behandeld met een kuurtje, later toen het groter was naar buurland Uganda
gegaan, waar het nog iets goedkoper is, en daar werd onder narcose erin
gesneden, er zou pus onder zitten, niet dus, dicht gemaakt en naar huis, geen
biopsie oid. Nu 10x 8 x
Een
schoolmeisje van 8 was gebeten door een insect ?? net boven haar linker
elleboog, het was steeds dikker geworden, en naar inlandse Afrikaanse wijze was
er een tiental keren een één cm lang sneetje rondom de beet in de arm gemaakt,
die nu 2 x zo dik en heet was, met koorts, duidelijke infectie dus, hoog
antibiotica en volgende week terug.
De meeste
patiënten met dit soort ernstige zaken zijn wel dankbaar, er kan een verlegen
“asante” of een lachje af.
De
vertaalster hier is een onprettig mens,voelt zich de directeur, vorige week
maakte ze mijn voorganger al de beste dokter die er ooit geweest is, nu krijg ik hetzelfde compliment. Tijdens
de gesprekken met de patiënt zit ze ook nog voortdurend door het raam (zonder
glas natuurlijk, en ook maar gelukkig want dan waait het een beetje door, dat
lucht op) te kijken.
Aan het
eind van de dag wil ze nog wel even kwijt dat er zoveel weesjes zijn, of ik
maar zo goed wil wezen HAAR wat te doneren zodat zij hulp kan bieden. Deze
haantje de voorste weegt wel
Als laatste
een meisje van 4 jaar, slechts
Vanaf 3 uur
tot 7 uur ’s-avonds een enorme hoos- en onweersbui, de straat voor ons huisje
was een kolkende rivier. Ik ben doodop en ga vroeg naar bed.
Woensdag 31
mei 2006
Vanochtend
naar Angaza, de relatief nieuwe en dus nog onbekende post, er zijn niet zoveel
mensen, dat werkt wat soepeler, dan heb je wat meer de tijd. Deze keer geen
schokkende problemen, wel enkele patiënten die me aan thuis doen denken, die
shoppen rond, al bij verschillende klinieken geweest, en niemand kan wat
vinden, ze zien er stralend en weldoorvoed uit. Een psychosociale anamnese kan
ik hier met deze taal wel achterwege laten.
Gadviseerd
hun verstopte prikkelbare dikke darm maar eens goed met dulcolax te ledigen.
Mijn
charmante en attente vertaalster moet er wel om lachen,ze had het ook wel door.
Op de
terugweg naar Nasusi, de zelfstandige dispensarie, waar ik de moeilijke
gevallen moet beoordelen. Eén vrouw komt terug, vorige week gezien met en fors
abces van de rechter borst uitgaande van een diepe schimmelinfectie, ik was
gestart met een hoge dosering van en antibioticum, zag er nu een stuk beter
uit, geen pijn en koorts meer, doorgaan zo.
Het
triestste was een 16 jarige scholiere, met een diep absces op de linker pols 3
x
’s-Middags
weer administratie en dit dagboek bijgewerkt, het regende en onweerde toch,
geen terrasweer, maar daar heeft Nederland ook last van, begreep ik.
Morgen is
het hier Independence Day, de werkende stand heeft een vrije dag, er is dus
geen spreekuur, maar mijn beide nurses gaan naar Sacha, de eerste zelfstandige
dispensarie, die ook het verst weg ligt. Ik ga met hen mee, eerst
Dinsdag 1
juni .
Onafhankelijk
sinds 1 juni 1963, vandaag dus een feestdag, Madaraka day.
Zekenhuizen
kennen geen rustdag, er zijn elke dag spreekuren. Vandaag misschien wel extra
druk,de vaders kunnen mee, scholieren hebben vrij.
Ik ga met
de nurses naar Sacha . Dat is nu 2 jaar geheel zelfstandig. Een van onze nurses
gaat er eens per week naar toe, om feeling te houden. Het gebouwtje ziet er
goed verzorgd en vooral schoon uit, de mensen zijn er trots op. Ze hebben een
kleine en een grote spreekkamer, apotheekje, lab, injectiekamer, een
verloskamer en een zaaltje met 7 bedden zodat ernstig zieken aan het infuus
kunnen en na een zware bevalling kunnen moeder en kind geobserveerd worden; er
werd een keurige status bijgehouden. Verder regelen ze SOA en TBC behandeling en hebben een family-planning
spreekuur. Het sub-district-ziekenhuis in Kimilili zou er een voorbeeld aan
kunnen nemen.
Een deel is
door een Limburgse Lionsclub betaald, een deel door Rotary Doctors, het
personeel wordt bekostigd uit de opbrengsten van de consulten, maar ze
verdienen minder dan in overheidsdienst, risico dat ze dus worden weggekocht.
Als het goed blijft gaan, komen ze wellicht volgend jaar in overheidsdienst en
kunnen ze blijven. Helaas was de oorspiegel definitief gesneuveld, ik zal een
nieuwe regelen uit de pot van onze Rotaryclub.
Dit is ook
een voorbeeld voor de andere plaatsen die we bezoeken, de VHC’s sturen we er
heen om te kijken en te leren. En wellicht een voorbeeld voor andere
Rotary-clubs !!
De tocht
erheen was een uitje, fietsend en wandelend tussen het boerenland, veel
schattige maar o zo vieze kleine kinderen, roepend “Mzungu”!, een blanke !, de
iets groteren “how are you” maar daar houdt hun Engels mee op. Maar mijn
kiswahili valt ook nog tegen; de gewoonte-vragen over koorts, buikpijn en
diarree, rugpijn, hoesten en huiduitslag beginnen nu erin te komen.
’s-Middags
eindelijk even op het terras zonder
onweer, het rommelt wel, gelezen en vogeltjes gekeken. Gelukkig is de CD-speler
gerepareerd, zodat ik weer eens muziek kan beluisteren.
Vrijdag 2
juni
Bij vertrek
aangehouden door een clinical officer
van het ziekenhuisje, een kind van 1½ jaar met heftige malaria en ernstige
bloedarmoede en ook neurologische verschijnselen van malaria als trekkingen en
sufheid, moet nodig een bloedtransfusie, maar hier is geen bloed, en geen
ziekenauto, dus ingeladen en naar een ander ziekenhuis gebracht, en dan naar
het spreekuur in Makhanga. Mijn translator is erg aardig, meelevend, goed
Engels. Soms schiet ze in de lach, begrijp dan niet waarom, maar heeft meestal
te maken met een vra over geboortebeperking of family-planning bij een heel
jonge moeder van 5 kinderen, waarvan de jongste ondervoed is, omdat ze alweer
zwanger is, haar man wil van geen anticonceptie weten. Geen heel bijzondere
dingen verder.
Na afloop
bij de krampjes wat bananen en een avocado gekocht voor wel 5 shilling.
Natuurlijk ook even de geroosterde maïskolf geprobeerd. Aan knauwen op het
suikerriet begin ik nog maar niet.
Op deze
relatief nieuwe post en op de weg erheen
zijn veel kindertjes die blijkbaar niet of nauwelijks een blanke, Mzungu,
hadden gezien, ik wordt regelmatig nageroepen, “Mzungu mzungu” en als ik ze een hand geef kijken ze of hij niet afgeeft, net zoals ik
vroeger deed bij zwarte piet ( en die gaf wel af). Vroeg naar bed, morgen om 5
uur op m de nieuwe tandarts van het vliegtuig te halen.
Zaterdag 3
juni
Heleen
Haack, komt voor de 2e keer voor de schooltandarts service en de
dental clinic. Daarna inkopen in Eldoret en een lokale SIM card gekocht voor
betere verbinding. Veel verhalen uitgewisseld, er was wat rumoer over de dental
assistent. Mooie kluif voor haar as maandag.
Ze komt uit
Amstelveen waar ik 27 jaar gewoond heb, veel gemeenschapelijke dingen van vroeger .
Op de
terugweg langs een weeshuis, Baraka Farm, waar een boerderij met melkvee en een
grote tuinderij voor de export bij zitten, die het project zelfsupporting
moeten maken. Door de grote hoeveelheid kinderen is het wat erg krap geworden,
maar de redding lijkt nabij: er wordt een soort Amerikaans buiten gebouwd, voor
de kinderen, de staf, en met
gastenverblijven, buitengewoon luxe en ruim uitgevoerd voor Keniaanse
begrippen. Gesponsord door vnl Europeanen. Hoe die kinderen straks weer de maatschappij
in moeten is voor mij een vraag. Een Limburger Jos Cremer leidt ons met een
zachte G rond, hij is de vee-en landouwer, er zijn veel mensen uit naburige
dorpen aan het werk. We hebben er “Hollandse” kaas en zoete aardbeien yoghurt
gekocht.
Onze
houseboy heeft gekookt, maar de door hem zelfgekochte en geslachte kip was
buitengewoon taai.
Joe
Speedboot van Tommy Wieringa tot halverwege gelezen.
Zondag 4
juni
Lekker
uitgeslapen, ontbeten en gewandeld
Een lid van
de kerk had een droom dat daar een klniek moest komen en heeft zijn land
afgestaan aan IcFEM onder voorwaarde van de bouw van een kliniek,
conferentiecentrum, scholen, boerderij om alles te voorzien. Het is gestart in
1999. een groot en degelijk en schoon
gebouw, met polikliniek, maar
Terug met
de bodaboda naar het terras van Crest hotel en nagepraat over deze waanzin. Je
moet eerst kijken waar behoefte aan is, en niet een droom najagen en donaties
verkeerd besteden.
Wat inkopen
op de markt gedaan en zelf gekookt. Het regent en rommelt weer lekker vanaf 4
uur. Later verder in Joe Speedboot gelezen.
Maandag 5
juni
Vandaag
weer naar Bahai, de 3e keer al, het wordt bijna gewoon. De eerste
maandag van de maand gaat er altijd een verpleegkundige van het ziekenhuis cq
het ministerie mee voor de vaccinaties.
Maar vandaag was er niemand, dat wordt ook niet gezegd, nee dat merk je
pas als je staat te wachten. Daniël belt Patrick van een van de zelfstandige
dispensaries, die dan met de bodaboda van
Dan een
baby van 1 week, weegt net
De
primitieve behuizing maar veel dankbare patienten staan in schril contrast met
de overdadige kale protserigheid van Dreamland hospital. Slechts 5% ervan was
hier zeer functioneel geweest.
De bijna
bekende riedel van malaria, bronchitis of longontsteking, buikjes vol wormen,
schurft en krentenbaard.
Maar ook 2
verse diabeten, er is hier niet zoveel
overgwicht in dit gebied, maar als het zo is dan kun je er donder op zeggen.
De tandarts
is vandaag begonnen, de hygiene regels moesten wel even worden aangescherpt, de
lampen vernieuwd, en nog zo wat zaken; de assisstent, die is opgeleid om te
trekken, tandsteen te verwijderen en te sealen, en 2 weken zonder leiding heeft
gewerkt, geeft dan snel toch wat problemen, eigen initiatief is iets wat je
hier niet vaak tegenkomt.
Vanmiddag
slechts 10 spetters, een glaasje Zuidafrikaanse wijn op het terras kunnen
drinken. En allerlei vogels zien langskomen.
Dinsdag 6
juni.
Voor de 3e
keer naar Bituyu. De dag begint zonnig. Je kunt onderweg al zien dat het hier
arm is, schamele kleding. Er zijn al veel mensen, en het wordt steeds
drukker. We beginnen allebei meteen met
het spreekuur waarbij al snel veel ellende zich aanbiedt: sterk ondervoede
kinderen, met infecties en bloedarmoede, ik was er echt van geschrokken, 2 ½
jaar en 5 !! 7 en
De stroom
hield maar niet op, we hebben 84 patiënten gezien, een triest record.
Na
thuiskomst samen met Daniël nog een beleefd doch duidelijk gesprek met het
hoofd personeelszaken van het ziekenhuis: ook vandaag zei de vaccinatie zuster,
van het government, op het laatste moment weer af, weer allerlei moeders met
kinderen voor niets gekomen. Gebogen over zijn krant zou hij kijken wat er aan
te doen.
Dit Bituyu
is er dringend aan toe een eigen dispensarie te hebben, zodat de mensen er
dagelijks naar toe kunnen en niet een week wachten om een dokter of clinical
officer te raadplegen.
Een dag om
niet snel, of nooit, te vergeten.
’s-Avonds
om half acht opgehaald door Rodgers, die ons naar de Rotary club Webuye bracht,
waar 8 van de 15 leden aanwezig zijn, voornamelijk Indiërs, en bijna allemaal
werkend bij de PanAfrican Papermill, de één na grootste papierfabriek,enkele
Kenianen, oa vn bosbouw, en een voormalige Oostduitser die watermanagement
doet, en dat is hier héél hard nodig.
Na ons
voorgesteld te hebben, kregen we een half glaasje cola en 2 mini-loempiaatjes,
en werd de agenda afgewerkt. Zij hadden een award gekregen omdat deze club
vorig jaar de hoogste community service had geleverd, oa 2 dispensaries, vergelijkbaar met die van
Rotary Doctors, op een tiental km van Webuye, sponsor: de papermill. Verder nog
een dankwoord voor onze inzet en de samenwerking met Rotary Doctors, er werden
vaantjes uitgewisseld , en nog 3 flauwe moppen door de sergeant of arms, en 40
min later was he allemaal klaar en vloog iedereen weg, een persoonlijk praatje
was er niet bij.
*-*-*-*-*-*-*-*-*-*--*-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*
Beste familie, vrienden
hierbij weer wat wetenswaardigheden, ik hoop dat
jullie nog steeds kan
boeien.
Indrukken Kimilili deel 3
Woensdag 7 juni
Vandaag naar Angaza, het wordt al routine, voorraden
aanvullen, auto
inladen en op weg. Ter plaatse is het eerst rustig
maar het blijft
aanlopen, steeds komen mensen uit smalle paadjes
tussen de mais of uit
bosjes aanlopen. En dat in schril contrast met het
met gaas en
prikkeldraad omgeven accu-laadstation, waarop ook
onze gastbehuizing
staat. Heel ordelijk, maar past niet in de omgeving.
Mijn vertaalster
Cecilia vertelt weer dat ze graag dokter zou willen
worden, maar dan
moet ze eerst Highschool doen, en daar heeft ze geen
geld voor, laat
staan daarna de universiteit, ongeveer 1.000.000 KES
per jaar, geen
studiebeurs. Zo krijg je dus nooit genoeg dokters in
dit land; of je
moet vermogende ouders hebben, en als je dan dokter
bent, ga je toch
niet zo in de provincie zitten ? Weer ondervoede
kinderen, en mensen
die "onverklaarbaar"
hebben, toch het advies gegeven om zich te laten
testen op HIV, en dat
valt niet mee met zo'n jonge vertaalster van 20-21
jaar om dat aan te
kaarten. Overigens gisteren in de krant gelezen dat
de ARV-drugs
(tegen HIV , anti-retrovirale drugs) voortaan van regeringswege
vanuit
de VCT's gratis verstrekt gaan worden, omdat nog geen
10 procent zich
liet behandelen, simpelweg omdat ze er geen geld voor
hebben.
Op de terugweg langs Nasusi, maar het meisje met de
gapende polswond en
afgestorven strekpezen komt weer niet opdagen, ze
hadden de vader die
onderwijzer is, nog gevraagd, maar die gaf
geenduidelijk anwoord. Nu dus
een week later, ik vrees voor ernstig functieverlies
van de pols. Desnoods
ga ik er met Daniël volgende week langs.
Na terugkomst de email verzonden en mïjn post
doorgekeken.
Donderdag 8 juni
Kamenju ligt in het Mount Elgon district, en ligt wat
hoger, achter
het geucht gaat de wand stijl 300 mtr omhoog. Een
behoorlijke afstand
over zandwegen waar de laatste 2 weken geen auto is
geweest. Deze
Mzungu is dus een zeldzaamheid hier. De zwaaiende
kindertjes hebben
alleen een vies en gescheurd T-shirtje of nog minder.
Mijn spreekkamer
is qua grootte riant, mijn tolk aardig, goed, en
meelevend. We komen
hier eens in de 2 weken, je merkt dat deze periode te
lang is, de
mensen gaan tussendoor naar andere kliniekjes, soms
Herbal Clinics,
traditionele medicijnmannen, en zijn daar niet zelden
ok nog 15000 KES
kwijt, je staat er verbaasd van. Ze verkopen dan
desnoods een koe,
zo'n mager beest (en dat zijn de meeste,
waarschijnlijk vol wormen)
brengt dat net op, een mooie vlezige wel 20-25000
KES. Mensen met
malaria hebben vaak buikklachten, maar natuurlijk ook
zonder malaria.
Vandaag een paar mensen extra laten onderzoeken van
de ontlasting, en
onze labman haalt de mooiste parasieten en wormen
tevoorschijn en
roept me er enthousiast bij: amoeben, wormen in
allerlei soorten, ik
zal niet verder gaan. Soms hebben die mensen al
diverse kliniekjes
ermee afgelopen, steeds geen resultaat, maar hier was
nog nooit naar
gekeken, en het ligt zo voor de hand: ze poetsen en
wassen zich met
water uit de natuur, waarin de koeien, geiten en
mensen zelf voor de
nodige verontreiniging zorgen.
Vrijdag 9 juni.
Makhanga dag, ook afgelegen, en zoals al geschreven
wordt dit de
eerstvolgende zelfstandige dispensarie. Afgelopen dagen email contact
met de Rotary
man
eigendom is van het dorpscommitee, dan kan gestart
worden met de bouw.
Ik heb tussendoor een bespreking samen met Daniel en
het commitee.
Over 2 weken is de koop zwart op wit binnen, het
wachten is op de
notariele acte. Jan heeft de eerste 4000 euro
klaarliggen, die wordt
dan gecontroleerd en in gedeelten betaald aan het
commitee. Dat
nogmaals goed uitgelegd, veelhanden geschud de mensen
zijn enorm
dankbaar, een mijlpaal in de ontwikkeling van het
dorp. De bedoeling
is dat ze dan zelf veel doen: de bomen vellen en
zagen, de klinkers
maken en bakken, en de constructie ook zoveel
mogelijk zelf, zoals
elders ook is gebeurd, het dorp wordt daar zelf dan
ook beter van door
de werkgelegenheid. Nu merk je hoe belangrijk een
tolk is die de
mensen kent en door hen wordt vertouwd. Ze is erg
aardig voor de
mensen. Ze spreekt als een van de weinigen goed Engels,
en heeft 3
kinderen, dat vindt ze genoeg, de meesten hebben er
wel 6, maar geen
geld om ze te voeden, te kleden of voor goede
huisvesting te zorgen.
Medisch weer wat aparte zaken: een vrouw met een
blaasfistel, dag en nacht
incontinent en nog ruiken ook door de ontsteking,
bestaat 2 maanden, nadat
een lokale vroedvrouw thuis een dood kind had
gehaald. Verwezen naar
Eldoret, het universiteitsziekenhuis, met onze steun.
En natuurlijk de bekende brandwonden bij kinderen,
van de hete thee. De
labman had weer mooie preparaten uit de ontlasting
van de patienten
gehaald.
Met het team op het terras van het plaatselijke
"hotel" na afloopvan deze
week wat gedronken met een snack erbij; iedereen wil
vanavond wel dat
voetballen zien.
Zelf een stukje gezien in een bomvol, heet en
stinkend zaaltje.
Komend weekend naar Lake Baringo en Lake Bogoria, in
de Northern Rift
Valley, 5 uur rijden. Het eerste echte uitstapje.
Zaterdag 10 juni
Om 8 uur vertrokken, en tegen half twee in Soi Lodge
aan Lake Baringo,
zoetwater, veel vis en dieren, waaraan een piepklein
gehucht, met 2
bijna lege campings, en nog een ander hotel; wij
waren de enige
gasten, en werden helemaal in de watten gelegd. Om
half vijf een 2 uur
durende wandeling gemaakt met een gids, op zoek naar
slangen,
schorpioenen en vogels en er ook veel gezien, ook aan
de rand van het
meer, heel mooi tegen de avondschemering.
Zondag 11 juni
Om 6 uur op, en om 7 uur in een klein motorbootje,
eerst langs de
oevers, de nijlpaarden waren al weer terug in het
water. Enorme dieren
waar je uit de buurt moet blijven. De krokodillen
komen juist aan land
om zich in de zon te warmen, net zoals de varanen.
Veel reigers in
diverse soorten, ooievaars, lepelaars. Lokale vissers
in kleine
balsahouten bootjes laten hun vis zien, we krijgen er
4, met een stuk
balsahout in de bek; een grote reiger krijgt er een
toegeworpen, de
vis wordt in één keer verzwolgen. De andere zijn voor
de visarenden:
na fluiten van de bootsman worden ze
komt de prachtige visarend ze in volle vlucht
oppikken, mooi kunnen
fotograferen. Na de koffie naar Lake Bogoria, een
woestijnachtig
landschap eromheen, met geisers, tussen steile
rotswanden, een meer
vol zout en soda, bijna nooit regen, het peil is de
laatste 10 jaar
enorm gedaald, alleen wat flamingo's, ook veel dode
op de oevers, en
slechts een enkele bezoeker. Langs de weg grote en
heerlijke
watermeloenen en heerlijke honing van lokale boeren
gekocht; als je
stopt, staan er direct 20-30 kinderen met hun meloenen
bij de auto om
juist hún meloen te kopen. Daarna terug over
slingerende en steile
weggetjes het dal uit en naar huis.
Maandag 12 juni
De 4e week
alweer, naar Bahaï. Een 13 jarig meisje met koortsperioden
en zwelling op 2 plaatsen uitgaande van het bot,
osteomyelitis
verwezen. Een drukke dag, veel zieke kinderen maar
ook volwassenen met
voor nederlandse begrippen bekende klachten, soms al
een jaar
bestaand, zien er blakend van gezondheid uit, en ik
kan ook niets
vinden..... Vorige week was een buurjongen van Joseph
onze huisboy uit
een boom gevallen, was bewusteloos en er kwam bloed
uit zijn oren,
kortom een schedelbasisfraktuur. Door het
plaatselijke ziekenhuisje
verwezen naar Webuye, en vervolgens naar Eldoret. Pas
na onze donatie
mag hij de volgende dag ! naar de ICU, waar beademing
nodig blijkt.
Als we thuiskomen horen we dat hij overleden is. Bij
navragen blijkt
deze jonge man in de jeep van het ziekenhuis over de
kortste weg, een
zeer hobbelige weg vol kuilen, met een rotvaart te zijn
vervoerd, niet
bevordelijk voor zo'n kwetsuur. De harde weg is iets
om, dus langer en
dat kan ook, maar dat moet je tevoren zeggen, en er
extra voor betalen
ivm brandstof..... Elke dag begint hier strak blauw,
het wordt nooit
echt heet, maar eindigt vaak zoals ook vandaag in een
stevige
onweersbui, waardoor internetten of e-mailen weer
niet lukt.
Dinsdag 13 juni
Bituyu is naar mijn
idee de armste plaats, wat ook door mijn
teamgenoten wordt bevestigd. Ik begin de dag met even
te mailen. In
Bituyu begint de voorlichter met haar praatje, en ga
ik met de tolk
eerst naar de moeder van het vorige week overleden
kindje. Na 600
meter tussen landjes en mais bij een paar armzalige
huisjes
aangekomen, liggen er aan de rand van de
"tuin" 2 grafjes, een
langwerpige hoop grond, met een van takken gemaakt
kruis erop en een
emaillen kommetje; op het verse graf ligt ook zwart
kroeshaar: vader,
moeder en zusje waren kaalgeschoren, en het haar
wordt op het graf
gelegd. Het huisje is nagenoeg leeg, zeer armoedig.
Via de tolk een
gesprekje, te arm om zich te voeden, laat staan naar
de dokter te
gaan, met dit als gevolg. Ik heb ze uitgelegd
voortaan naar ons te
komen als er iemand ziek is, dan worden ze desnoods
gratis behandeld.
Het dochtertje van haar zus zag ik toen ook, dof en
kapot haar, bleek
en veel te mager, dringend gezegd vandaag te komen;
ze bleek ernstige
bloedarmoede en ondervoeding te hebben (
gezinnen eea gedoneerd. Daarna een lang spreekuur;
een 2 weken oud
meisje met een niet zo grote spina bifida, de
beentjes lijken
motorisch grofweg intact. Via IcFEM verwezen, die hebben Amerikaanse
neurochirurgen
die gratis in Nairobi opereren.
De jongen met het gezwel in de hals wordt morgen in
Eldoret terugverwacht,
zeer waarschijnlijk Non-Hodgkin.Verder weer veel
malaria, de ernstig
ondervoede kinderen zijn het ziekst, geen weerstand.
Heleen Haack, de dentist heeft het niet makkelijk, de
COHO, community oral
health officer, die tanden en kiezen trekt, zou niets
uitleggen, bot tegen
de mensen zijn, slecht werk leveren;
Er is om uitleg en verbetering gevraagd door de
overheid, los dat maar
even op.
Door de stroomstoring van vorige week is daar ook het
eea kapot, moet
allemaal, soms provisorisch worden gerepareerd.
Na het werk met Heleen het ziekenhuisterrein
afgelopen. Zij had nog
foto's van 1 1/2 jr geleden, die ze rondbracht bij de
nurses, een
mooie binnenkomer. De kraamafdeling bezocht, 8 bedden
en nog een
matras op de grond, alle negen bezet, zwangeren en
pas bevallen
moeders door elkaar, een gezellige boel, redelijk
schoon. Bezoek loopt
de hele dag in en uit. In de verloskamer 2
verlosbedden, de enige
couveuse wordt opgewarmd, een vrouw met een
zwangerschap van 28 weken
is aan het bevallen, kan niet meer worden geremd. De
verpleegkundigen,
die de normale partus doen, klagen, terecht, over
gebrek aan mateiaal:
er is slechts één complete partusset, met
episiotomieschaar, pincetten
en naaldvoerder, die dus na elke partus direct de
snelkookpan in moet
voor de volgende. Ik zal een extra set regelen.
Daarna naar de
kinderafdeling, waar het echt overvol was; geen
ledikantjes of
kinderbedden, maar normale bedden, op elk bed 2
kinderen èn 2 moeders
(of oma's), met infecties als malaria en
longontsteking, en dan de
bedden
te harden, infusen aan de gordijnrails, en nog zeker
4 kinderen aan de
inschrijftafel, wachtend op opname. Sommige kinderen
waren veel minder
ziek dan die wij op de dispensarie zien, en niet
opnemen, is het
triage of is er iets "geregeld" ? En er
waren nu zelfs geen
muskietennetten op de kinderafdeling. Kan het hier
ooit nog wat worden
??
De kranten staan al 4 dagen bol van verhalen en
schandalen rond 2
Armeniërs, die donderdag j.l. als persona non grata
direct het land
werden uitgezet. De dag ervoor had een vriendinvan
hen bj binnenkomst
op de luchthavengeweigerd haar paspoort te laten
zien, en haar bagage
mocht niet worden geïnspecteerd, ze belde snel mobiel
de heren, die
binnen de kortste keren in de aankomsthal stonden,
gewapend en al en
schietend de guards bedreigden; ze namen mevrouw en
bagage mee. Die
nacht heeft een speciale politie-eenheid het huis
omsingeld en is de
bewaakte, ommuurde vesting binnengevallen. Er werden
machinegeweren,
pistolen, vergunningen gevonden, waarbij de heren
overal ! zo de
luchthavengebouwen inkonden, ze hadden
wapenvergunningen en waren
zelfs in het bezit van een politie-officier
aanstelling ! Veel
omkoperij dus, er zijn al de nodige koppen gevallen,
en het liefje van
de boeven is de dochter van een vriendin van de
president ! Maar hoe
het echt zit ?? Het riekt aan alle kanten, talloze
kritische vragen,
mn waarom de heren niet gewoon zijn gevangen gezet en
verhoord, zodat
de onderste steen boven had kunnen komen. Ook staan
er nog containers
in de haven van Mombassa, die niet geopend mochten
worden, maar nu
door de politie bewaakt worden. De meeste mensen
hebben geen
televisie, dus voetbal wordt tegen betaling gekeken
in afgeladen
zaaltjes. En de ochtendkranten komen tegen 9 uur aan
en worden langs
de straat gevent, 35 cent, en elke krant wordt door
wel 20 mensen
gelezen, zeker met de Armeense kwestie en de
Worldcup.
Woensdag 14 juni
Angaza; na een slow start, door het praatje van de
gezondheidsvoorlichtster kan ik pas 40 min later
beginnen, wordt het
erg druk, er komen 96 patienten, veel nieuwe
volwassenen met klachten
die al 5 of 10 jaar bestaan en waar deze
"jonge" Mzungu dokter zich
over mag buigen; al diverse kliniekjes bezocht, en
medicatie
geprobeerd, zonder resultaat blijkbaar, en met mijn
beperkte
mogelijkheden van deze mobile service kom ik zeker
niet verder.
Enigzins teleurgesteld vertrekken ze weer, nadat ze
toch minstens een
klein kwaaltje hadden, waar ik wel wat mee kon, en
waar ze medicatie
voor moesten hebben. Dit is toch wat westerse
psychosomatiek, en dan
is taal toch heel belangrijk, anders kom je niets
verder. Via een
omweg naar de zelfstandige dispensarie, waar ze 3
moeilijkere gevallen
voor me hadden bewaard, een mevrouw met een
schildkliercyste, een
jongen met koorts en bloederige urine, en een niet
helende wond. Het
meisje met de kapotte pezen komt niet meer, een
lokale dokter had de
vader verteld dat ik de hand zou amputeren ...en die
geloofde hij.
Heleen had vandaag weer een school bezocht. Met een
rugzakje en
eenassistente achter op de bodaboda. De klassen waren
70 kinderen
groot, 4 kinderen in een 2-persoonsbankje, ze heeft
klassen 1 en 2, 6
t/m ruim 9 jaar, 260 kinderen, op een stoel op het
grote veld
geïnspecteerd, de assistente maakt een lijst en
bestelt de kinderen
voor de dental clinic voor extracties vullingen en
sealen, de volgende
dag, als de leerkracht er morgen nog steeds achter
staat. Want soms
komen ze gewoon niet opdagen. Een ouder van een
onhandelbaar kind komt
klagen dat de tandarts haar maar had moeten
aanpakken, het lijkt
Nederland wel.
De tijd gaat nu heel hard, over de helft, al ben ik
's-avonds bek-af.
Met Heleen veel nagepraat over de organisatie,
verslaglegging en
verbeterpunten. E-mailen kon toch niet vanwege de al
gewoon wordende
namiddag onweersbuien. Ik hoor dat er in Nederland nu
een hittegolf
is.
veel groeten
Dick
*-*-*-*-*-*-*-*-*-*--*-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*
Beste vrienden en familie
hierbij het 4e en voorlaatste deel van mijn verslag
zo leer je ook nog wat over Kenya en de plotiek
alhier
alles is in orde, veel groeten Dick
Indrukken Kimilili 4
donderdag 15 juni 2006
vandaag Chebukwabi, waar we om de week komen, maar 2
weken geleden
niet wegens de nationale feestdag. Het is ook geen
grote post, deels
omdat Sacha wat 5-
hulp kan bieden. De andere week gaan we naar Kamenju,
en eigenlijk is
dat een levensvatbaardere eenheid. Dus vandaag de
eerste keer in dit
dorp; het komt langzaam op gang, maar 37 mensen, wel
enkele erg zieke
kinderen met hoge koorts waarvan een met
koortsstuipen. Tussendoor,
als ik geen
patiënten heb, buiten kindertjes gefotografeerd, ze
vinden het prachtig als je meteen het resultaat laat
zien, de meesten
hebben dat nog nooit meegemaakt; vooral de moeders
zijn erg trots en
nieuwsgierig. Een van de medewerkers kwam met zijn
neefje, die bij
onderzoek een fors vergroot hart te hebben, verwezen
voor een foto
(die ik de volgende dag al heb, inderdaad 2 x zo
groot als normaal,
verwezen naar Eldoret,
kindercardiologie.)
In maart las ik in A&A een artikel van Linda
Polman die van 2000-2003
in Sierra Leone woonde en oa correspondent voor NRC
was. Haar
zinsneden: "Hulpverleners zijn onze ogen en oren
van Afrika geworden,
en voeden ons louter met beelden van leed",
" bezoekers aan Afrika
lopen eerder tegen goedgeklede en wuft gekapte mensen
aan dan tegen
honger", en "Afrikanen verstaan de kunst de
dag te plukken en slaan
zich blijmoedig en optimistisch door het leven",
kan ik absoluut niet
begrijpen; inderdaad, in de binnenstad van Nairobi en
andere
hoofdsteden, met de regering, banken,
(semi-)overheidsinstellingen en
hun gekwalificeerd en hoog opgeleid personeel, zie je
goedgeklede
mensen, yuppen en dure auto's, maar dat is in de
sloppenwijken van
Nairobi ( 2.000.000 mensen) en de afgelegen gebieden
toch heel anders;
de inkomensongelijkheid is enorm, het minimumloon is
200 KES (? 2.20)
per dag, (en als dagloner krijg je van uitbuitende
werkgevers maar 100
KES), maar als je geen werk hebt, heb je niets, geen
sociale dienst;
en parlementsleden verdienen ? 5000 (450.000
KES) per maand, +toelagen. 5% verdient uitermate
veel, 80% het minimumloon
of minder. Zij móéten wel de dag plukken, want de dag
van morgen biedt hen
geen perspectief. Inderdaad proberen ze er goed uit
te zien, zeker ook als
ze op het spreekuur komen, maar je moet niet weten of
zien wat voor lompen
er meestal onder zitten. De scholieren hebben meestal
een uniform, van
enige afstand lijkt het nog wat, maar van dichtbij
zit het vol rafels en
gaten.
Hulpverleners kunnen (nu) nog geen ander beeld
schetsen, wel zie ik dat
met weinig steun de goedwillende mensen uit een dorp
een eigen dispensarie
draaiend kunnen houden, die later verzelfstandigd kan
worden.
vrijdag 16 juni 2006
Makhanga; weer begint de gezondheidsvoorlichtster,
ondertussen maak ik
een praatje met de voorzitter van het VHC, maandag
wordt de
grondoverdracht definitief, zodat daarna de schop de
grond ingaat, en
volgende week de eerste bestellingen en betalingen
gedaan gaan worden.
Een enthousiaste VHC en gezien de afgelegen ligging (
constant patiëntenaanbod, is het de juiste keus dit
project te
steunen. Toevallig 3 twee-lingen, één kindje was maar
half zo zwaar
als z'n broertje, nl
eerst maar wat groeien voor narcose verantwoord is. Na 3 weken zonder
collega, nu met de nurse bijna 1000 patiënten gezien.
Thuis een nieuwe
bestelling medicijnen opgehaald en uitgepakt, en
voorbereiding voor
maandag. In de krant wordt uitvoerig de begroting
besproken: in Kenya,
Uganda en Tanzania is de presentatie op de 3e
donderdag van juni;
benzine en bier wordt duurder, de agrarische sector,
onderwijs, en
infrastructuur gaan er op vooruit. De minister wil de
parlementsleden
ook belasting laten betalen, maar dan moeten ze zelf
dat wetsontwerp
goedkeuren, er wordt openlijk aan getwijfeld of ze
dat wel doen. Zij
verdienen ? 5000, en 50% onkostenvergoeding en 2
grote autos
daarbovenop zonder belasting te hoeven betalen, en
dat wordt openlijk
bekritiseerd. 's-Avonds Nederland -Ivoorkust bekeken.
Narrow escape,
vonden de Afrikanen hier ook.
Zaterdag 17 juni
Dit weekend er op uit om van de natuur te genieten.
Kakamega Forest is
in Oost Afrika het enige oer-woud, tropisch
regenwoud, dat vroeger van
Ghana over Kongo tot hier doorliep, en dat door de
enorme
bevolkingroei vanaf Kongo tot hier verdwenen is. De
plaatselijke
bevolking haalt er dood hout uit om te koken, en
talloze vruchten,
bladeren, bessen en schors die een geneeskrachtige
werking hebben; al
onze kamerplanten staan hier massaal en meters hoog.
Met een gids
maken we een wandeling, die ons teveel vertelt. We
beklimmen Lithanda
hill, 500 mtr boven het bos met z'n
heet en zonnig, een prachtig uitzicht 360 graden, met
in het oosten
een inktzwarte lucht en gedonder. Halverwege naar
beneden is een oude
horizontale mijnschacht, 50 mtr lang en net manshoog;
daar hangen een
paar honderd vleermuizen in, die om je hoofd
fladderen. Aardedonker,
maar dat maakt de foto's wel leuk, allemaal wijd
opengesperde ogen. Op
tijd terug bij de auto en dan barst 10 minuten later
de bui los,
precies op de evenaar, met forse hagelstenen. Door
naar Kisumu, de 3e
stad van Kenya, aan het oostelijkste puntje van het
Victoriameer.
Zondag 18 juni
Om 8 uur met een roei-vissersbootje en een gids het
Victoriameer op,
of de Winam golf, zoals dat kleine stukje Kenyaans Victoriameer
hier
ook wordt genoemd. Nijlpaarden en talloze vogels
gezien. De lokale
mensen doen de was, en wassen zichzelf in het meer.
Ze vissen met
hengeltjes en netten oa op Tilapia en Nijlbaars, die
hier ooit werd
uitgezet met
dramatische gevolgen voor de soortenrijkdom. Het nivo van
dit op één na grootste zoetwatermeer is de laatste 2
jaar bijna 2
meter gedaald, door droogte, en door stuwdammen in
Oeganda. Daarom
klaagt Egypte nu dat de Nijl te weinig water krijgt.
Op de terugweg en
op dezelfde tijd weer enorme regenbuien, maar in
Kimilili is het droog
gebleven.
Maandag 19 juni
Vannacht heeft het wel erg hard geregend, de wegen
zijn erg modderig,
diepe plassen en glibberig. Bahaï is bij aankomst al
vol, 88
patiënten. Eénderde ouderen, enkele met duidelijk
pathologie en veel
gewichtsverlies, bijna zeker kwaadaardig. Anderen
zijn duidelijk aan
het shoppen, al jaren klachten als je doorvraagt, en
dan hebben ze al
andere dokters en klinieken bezocht; het zijn vooral
vrouwen van
middelbare leeftijd. Daar kan ik niets mee. Een vrouw
van 30 was
vorige maand onder narcose geweest, daarna had ze een
rare wang en kon
niet kouwen of bijten; er was geen occlusie mogelijk,
het rechter
kaakgewricht was ontwricht en met geen mogelijkheid
op zijn plaats te
krijgen, en daar loop je dus een maand mee rond. Een
kind komt met
koortsstuipen en
tonvormige buik, die hard aanvoelt zonder lucht, ik
kan hier alleen
maar doorsturen voor een echo. Diverse verwijzingen
gesponsord.
's-Middags komt er een vliegtuigje over, de
schoolklassen naast ons
gebouwtje stromen gillend naar buiten; inderdaad had
ik hier nog nooit
een vliegtuig gezien, het was een hele gebeurtenis
voor de kinderen.
Heleen had dezelfde ervaring toen ze haar 262
schoolkinderen op een
groot grasveld controleerde. Op de terugweg weer
enorme buien, alles
op de wegen en rond het huis staat blank of stroomt
hard, de
elektriciteit valt weer eens uit en na een uur de
generator maar
aangesloten en opgestart; 3 uur later kan hij weer
uit.
Dinsdag 20 juni
Bituyu. Het is weer droog, maar frisjes. Het heeft de
hele nacht
gehoosd, enorme plassen. Langzaam breekt de zon door.
Het is al druk
bij aankomst, en er komen deze dag 105 patiënten, 80
kinderen, weer
veel ondervoeding, zeker een kwart is meer dan 20%
onder het
normgewicht. Uitschieters zijn: een 3 1/2 jr jongetje
van
(normaal bij 1 jaar), die heel holle ogen heeft en
erg uitgedroogd is,
direct naar het ziekenhuis gesponsord, ik verdacht hem
van HIV maar
beide ouders en het volgende kind ware prima in orde;
een 3 jarig meisje met een dubbelzijdige hazenlip en
gespleten kaak en
gehemelte, met een verslikpneumonie en ernstig
ondergewicht, het oudere
broertje had het ook gehad, en was overleden aan
ondervoeding en
uitdroging en koorts, moeder komt nu voor het eerst
bij een dokter....het
kind had natuurlijk ook nog malaria,ik heb haar
dringend geadviseerd naar
IcFEM te gaan, zie eerder, voor gratis behandeling,
en heb de
onderliggende kwalen alvast behandeld, en
vervoerkosten betaald.
een 28 jarige vrouw komt wankelend binnen,
hyperventilerend, een Hb van 3
( 30% van normaal) na een bevalling een maand
geleden, en broodmager; ook
diverse infecties, sterke verdenking op AIDS, met de
jeep naar het
ziekenhuis gebracht.
2 kinderen met zeer warme en dikke gewrichten, en
koorts, obv infectie of
beenmergontsteking.
Een dankbare moeder komt mij een kip aanbieden, de
poten bij elkaar
gebonden, de rest van het spreekuur wacht zij
geduldig onder de
onderzoeksbank, de houseboy mag haar morgen slachten
en bereiden.
En op de terugweg begint het weer overvloedig te
regenen.
woensdag en donderdag volgt een volgende keer
Juni 2006.