Verslag van
1e verslag
Zaterdag 21 juni,
Na aankomst inkopen voor de hele week en daarna naar Jos Creemers, Limburgse boer die een fantastisch agrarisch
bedrijf runt, de Baraka-farm,
met mooie koeien, melk en kaas en yoghurt en maliwa lasa, melk die na een nacht staan op natuurlijke wijze
fermenteert en een soort volle karnemelk wordt. Doel van de farm is een
weeshuis te laten draaien, het weeshuis bezocht, dat gefinancieerd
wordt door de revenuen van de boerderij. Phyllis
gesproken, de “moeder” van het huis en de kinderen, en aangeboden als we naar Eldoret gaan, haar bellen om evt
kinderen te zien, en te beoordelen. Volgende week dus. Er zijn veel hele
kleintjes, vaak direct uit een ziekenhuis in Eldoret.
Jos vertelt dat er op dit moment in Eldoret 4
kinderen per week te vondeling worden gelegd !! en dat
er daarnaast nog evenzoveel worden aangeboden door het ziekenhuis. Bij Phyllis zijn er nu 78 kinderen van 1 maand tot max 18 jaar. Er zijn ook
niet-wezen, bv een kind van
een moeder in de gevangenis, en geen vader; als moeder vrijkomt wordt bekeken
of het kind weer naar moeder gaat. Kaas, yoghurt en groenten gekocht. Na koffie
en uitgebreid gesprek over landbouwgewassen, voedingswaarde en eiwitten en
vitaminen, zonne-energie, gebrek aan infrastructuur, gebrek aan initiatief en
vaak ook werklust, en over drinkwater en latrines, doorgereden naar Kimilili, er is in 2 jaar niets veranderd, behalve dat er
onderweg hier en daar uitgebrande huizen staan, sinds de onlusten na de
verkiezingen.
Zondag 22 juni
Veel gepraat over de lokale situatie, hoe het project ervoor staat, de
prijsexplosie op allerlei gebied, dus ook de salarissen, die de grootste post
van de reguliere uitgaven van Rotary Doctors vormen. De computer van het
doktershuis is berekend op emailverkeer, alles via het
mobieltje, internetten gaat niet, dan is het mobieltje zo door de kaart heen.
Daarom weer naar IcFEM, waar de computers ook
buitengewoon traag zijn. Gebruik bij reactie graag rotarydoctors@swiftkenya.com
Soms gaan dingen hier op het laatste moment, echt vooruitkijken is soms lastig;
vanmorgen kwamen ze binnen met de vraag om 1400 KES voor vandaag, omdat ze dat
moeten hebben voor hun examen morgen op de kinderafdeling van het ziekenhuis.
Examen mangament en dat op het laatste moment ! Ook ligt er sinds vrijdag een lijst met spullen die
het ziekenhuis dringend nodig heeft en die ze niet zouden kunnen betalen, en
dat is dan exclusief de ziekenwagen, Rontgen apparaat
en nog wat dure zaken. Maar waarom je nu ineens 100 !!
oorthermometers nodig hebt met nog geen 40 bedden is ons echt een raadsel. Het
ziekenhuis kan dus echt niet organiseren !
(ondertussen komt onze huismuis voor de zoveelste keer door de kamer schieten…)
De eerste werkweek in Kimilili.
Maandag 23 juni begon het echte werk, even over 8 komen de medewerkers
binnendruppelen, hartelijk weerzien met de meesten, Rodgers de chauffeur die mij zaterdag al had opgehaald, Daniel en Jacintha, onze nurses
en John de labman, voor de geneesmiddelen is nu Levvy
aangetrokken. En Pamela doet het huishouden. We
worden natuurlijk wel even herinnerd aan de nederlaag tegen Rusland. De auto
wordt geladen met de apotheek-, laboratorium- en verbandzaken, en de
dokterstassen. Dan vertrek met 6 man in de auto. Bahai,
ongeveer 20 min rijden,het dichtstbijzijnd, is niet veranderd, alleen de school
die er naast stond is verhuisd naar een ander gebouw, de kerk die de wachtkamer
is, nog even armzalig, maar binnenkort moet dan ernaast gestart worden met de
bouw van het kliniekje, (via
opbrengsten van de RC Nijmegen en Cordaid) een
zelfstandige unit, SSD, met eigen personeel dat na
3-4 maanden zichzelf moet kunnen bedruipen door de bijdragen van de patienten. Door de onlusten in Kenya
tot begin april is alles uitgesteld, daarna moest er opnieuw begroot worden
omdat de prijzen zo’n 20% gestegen waren. Bovendien is
er nog even niemand die de bouw gaat begeleiden, er is een christelijk
kerkelijke organisatie IcFEM die dat wil doen, maar
het contract ziet er niet uit, zij vragen een fee van 10% van de bouwkosten, en
in de kleine lettertjes staat dat ze zich elk moment kunnen terugtrekken zonder
nader overleg…dit getuigt niet van betrokkenheid. Omdat Daniel
en Jacinta niet meekunnen, zij hebben morgen en
overmorgen examens management (RDN bekostigt hun opleiding) en zijn dus even
heel druk, moet ik meteen weer het diepe in. Erik de Ruiter (ex-huisarts Hellendoorn) zal de volwassenen zien en ik de kinderen met
een vertaalster. Het gaat weer snel als vorige keer, een aardig stuk van de
anamnese in het Kiswahili kan ik oppakken, en veel
kindertjes hebben malaria met daarbij met name
longontsteking (streptococcen-). De test op malaria
wijst bijna steevast uit dat het ook malaria is, tenzij ze zelf in een shop al een pil hebben gekocht, waardoor het vaak niet meer
te zien is. Geimpregneerde malarianetten blijken toch
te vaak niet te worden gebruikt, voor 50 KES (50 eurocent) kunnen ze worden
gekocht. Maar ook als de kinderen rond schemer nog buiten spelen kunnen ze al
gebeten en geinfecteerd worden. Over en weer roepen
we elkaar als er iets bijzonders is, en dat is soms indrukwekkend, zoals een
aangeboren hartafwijking bij een jongen van 14 met een hart bijna zo breed als
de hele linker en rechter borstkas, nogal logisch dat hij niet met zijn
vriendjes kan voetballen; de prognose is echter erg somber. Volgens ons een VSD
met pulmonalisvernauwing (waardoor het VSD
openblijft, anders was hij al dood geweest). Operatie is hooguit in Nairobi
mogelijk, maar deze enorme kosten kunnen ze nooit opbrengen en gaat elke (en
zeker onze) begroting te boven. Ruim 80 mensen passeren ons spreekuur.
Dinsdag wordt eerst een mobiele tandartsenunit naar Nasusi
gebracht, waar de zelfstandige kliniek de tandarts Bart Theunissen
uit Hilversum en zijn equipe onderdak biedt op dinsdag en woensdag, ik ben
meegereden om kennis te maken met Patrick, de nurse
die daar de leiding heeft, en waar de Rotary Club Ambt Almelo samen met Equator
Medicare en Cordaid
binnenkort een verloskamer met observatiezaal laat bouwen. Patrick
wil ook circumcisies gaan uitvoeren. De zelfstandigheid krijgt een veel
steviger basis als er naast de gewone bezoeken ook verloskunde en kleine
verrichtingen gedaan kunnen worden door meer inkomsten. Ik heb instrumenten en
hechtmateriaal meegenomen, en zal eind van de week in Eldoret
een pressure-cooker met kookplaatje kopen zodat de
instrumenten ook deugdelijk gesteriliseerd kunnen worden. In Nasusi is sinds vorig jaar stroom, soms wel 5 dagen in de
week…! En passant mag ik nog even naar een patient
kijken waar ze niet uitkomen. Dan terug naar Kimilili
en de auto ingeladen met de eerder genoemde spullen, en naar Bituyu, vorig jaar de armste en drukste post. Het kerkje
wordt niet meer gebruikt, er is nu een gebouwtje door de overheid neergezet
voor dit doel, voldoet wel, maar er was in het geheel geen bemensing of
uitrusting geleverd, tot zolang zal Rotary Docters
het bemensen en bevoorraden. Het is nog steeds armoede
daar, veel malaria, te weinig netten, ook nog steeds ondervoeding. Toch gaat
het wat beter, het Village Health
Committee VHC helpt actief met in- en uitladen,
levert vertaalsters, allemaal vrouwen op een na. Net zoals gisteren wordt tegen
3 uur een eenvoudige maalyijd geserveerd voor de
medewerkers, ugali (stevige maispap
die je in de handen moet kneden) en sukumawiki een
soort zoutige boerenkool, en een beetje bouillon met sporadisch een stukje kip,
de vertaalsters en kokkie krijgen 450 KES (4,5 euro) voor alle moeite. Thuis
worden alle ervaringen uitgewisseld ook met Bart. Een mevrouw met een
goedaardige bottumor in de kaak had 10.000 Kes
gekregen na een begroting door de chirurg in Eldoret,
zou nu het resultaat en de rekening laten zien, maar komt maar niet opdraven.
Dat is het grote probleem, door de armoede wordt het geld ergens anders aan
besteed. Als je wilt helpen, kun je het beste de community helpen. Als je er een goedhartig helpt, kun je
veel anderen niet helpen: dan is er een blij, maar velen teleurgesteld, dat
geeft ook vaak scheve ogen.
Woensdag nadat de tandarts weer in Nasusi is
afgeleverd, naar Yesulwe-Angaza. Angaze
wil zoveel zeggen als house(of circle) of light: een Amerikaans vermogend echtpaar, dat in de batterijenindustrie
zijn geld heeft verdiend, heeft daar een gasgedreven generator opgesteld om 12
volt accu’s te laden, waarmee een huisje ongeveer 4 weken een pitje kan branden
en een TV een uurtje per dag kan gebruiken, waarna de accu weer wordt
opgeladen. Op het terreintje staat ook de vergaderzaal van het VHC en er is een
waterput geslagen (nog niet in gebruik). In het gebouwtje doen we gelijk
spreekuur, gescheiden door een gordijntje..ik doe weer
de kinderen, ieder ruim 25 mensen.
Donderdag direct naar Kamenju, aan de voet
van Mount Elgon, de weg
erheen uiterst slecht, maar heel erg mooi, evenals het uitzicht. Het
splinternieuwe maar heel simpele gebouwtje ziet er fris uit en is door de
overheid na herhaald aandringen van het VHC neergezet, omdat het zo afgelegen
is, maar geen personeel of uitrusting. In het gastenboek moet ik even wat
schrijven, opvallend dat allerlei controleurs er meerdere keren geweest zijn,
dienstreis, en dan met groot vertoon maar meteen 3 of 4 hokjes in beslag nemen.
Ik doe het spreekuur alleen, het is iets minder druk dan de vorige dagen, en
Erik gaat met het VHC de berg op, waar een rivier na een paar honderd meter
onder rotsen weer tevoorschijn komt en waar een bezinkput
met continue watervoorziening vandaan moet komen. Misschien kunnen we wel wat
bijdragen, vindt het VHC…die wazungu hebben toch heel
veel geld… ‘s-Avonds veel discussie hoe je geld te
besteden, het moet blijvend en voor de gemeenschap zijn, en toch vooral op
medische voorzieningen gericht zijn. Rotary Nederland gaat zich de komende
jaren extra inzetten voor water- en sanitatieprojecten,
deze kunnen we natuurlijk altijd meenemen. Omdat Jacinta
vandaag meegaat is er extra aandacht voor het HIV
project. Sinds 2 jaar is HIV (antiretrovirale)
therapie gratis, en nu kunnen we direct testen en een eerste gesprek aanbieden.
Een van de medewerkers start elke ochtend met een voorlichtingspraatje,over voeding, schoon drinkwater, ziekteverschijnselen en mn HIV (Virusi) en dat er nu ook
wat aan gedaan kan worden, en het advies zich gratis te laten testen. Veel
mensen gaan er direct op in, de angst zit er wel in, zoveel doden er in elk
dorp zijn tgv Virusi. Onder een aantal 50-plussers die
ik zag trof ik zulke rare klachten en symptomen aan, vaak gepaard met
behoorlijk gewichtsverlies, waardoor de gedachten snel naar HIV en/of TBC gaan.
2 patienten waren HIV –positief, Jacinta gaat een gesprek met ze aan, en ze worden verwezen
naar een VTC, Voluntary Testing and Counseling, die op heel veel plaatsen zijn, en
waar ze hun ARV-therapie krijgen. Daar hoort altijd
ook een screening op tbc bij, bijna elke HIV drager
heeft ook tbc, en wordt dan meteen daar ook voor behandeld. Bij een 55 jarige
vrouw met gewichtsverlies vond ik een grote vaste lymfeklier achter het
sleutelbeen, Hodgkin oid. Verwezen met een kleine
bijdrage voor transport en diagnose.
Vrijdag 27 juni. Onderweg wat draaierig in de maag, wat transpireren en
dan diarree. Dan heel erg slap, misselijk en spierpijn, alle verschijnselen van
malaria…Na 5 patienten geef ik het op, en laat een
malaria test doen : ++ ! direct gestart met coartem en paracetamol. De malarone
preventie die ik braaf heb ingenomen is dus niet effectief genoeg
! Erik is al onderweg naar huis, gelukkig zijn Daniel
en Jacinta er, die het spreekuur bijna afmaken. Dan
komt er nog een vrouw langs die vorige week gezien was met een absces in de rechter borst, ze was nog zieker. Er waren 2
grote rijpe plaatsen om te incideren, dat ruim
gedaan, en met een pincet een weg gezocht naar de diepte, het was heel diep. 2 vrouwencathers erin gestopt, ruim
Zaterdagochtend vroeg op, ik voel me aardig
goed en besluit mee te gaan om Nico op te halen. Na
Einde van het eerste deel van het verslag.
<> 
<>
<>
Baraka 1,2 en 3
2e verslag
30 juni t/m 6 juli 2008
Ik zal niemand vermoeien met getallen van de dispensaries
en de patienten die we gezien hebben. Gewoon veel, en
meestal hard nodig, dinsdag bijvoorbeeld 50 van de 80 met malaria
! Soms zijn er echt oude mensen, 80-ers, die gewoon ouderdomskwalen
hebben als staar, vitamine B-12 tekort, maar die geen malaria heben, ze hebben een natuurlijke resistentie ontwikkeld.
Het is natuurlijk heel interessant waarom sommigen dat kunnen. Wat van belang
is zijn ook de problemen waar we tegen aanlopen en waar de St
Equator Medicare wat mee kan. Nasusi
heeft bv nog geen
sterilisatie mogelijkheid, er wordt veelal chemisch met oplosmiddelen
gesteriliseerd. Ik heb nu voor deze plek een pressure
cooker en kookplaat gekocht, en de besnijdenis-set, die ik bijna compleet had meegenomen,
aangevuld. Aan het protocol van de besnijdenis wordt gewerkt. Als straks de verloskamer
en observatieruimte er is, kan deze post echt geheel zelfstandig draaien, met
de opbrengsten van de gewone verrichtingen, de verloskunde en de besnijdenissen
(alleen jongens !!) kan dan al het personeel en de
medicatie bekostigd worden, en is de dispensary echt
zichzelf bedruipend . Van een goed uitgevoerde besnijdenis is bekend dat het het risico op infectie door het HIV-aids
virus met bijna 90 % kan verminderen. In Makhanga is
nog geen stroom, maar is nu wel aangelegd in het dorp. Equator Medicare zal zorgen voor een aansluiting op het net, en dan
een aantal contactpunten en verlichting binnen, waarmee er ook tussen 18.00 en
6.00 noodhulp kan worden verleend en dan komt daar ook een sterilisatie-unit.
Wanneer er tzt ook daar een verloskamer komt, kunnen
ook bevallingen tijdens het donker beter worden
begeleid. Gisteren stond in de krant dat er in Kenia per dag
!! 400 kinderen onder de 5 jaar overlijden aan vermijdbare ziekten als
malaria, longontsteking, mazelen en HIV. Het
sterftecijfer daalt langzaam: van elke 1000 geboren kinderen zijn er binnen 5
jaar 115 overleden, en er overlijden per jaar tussen de 12.000 en 15.000
moeders rond de bevalling. Het 4e en 5e milleniumdoel, in 2015 de perinatale sterfte (rond de
geboorte) en de maternale sterfte ( de moeder tijdens
of vlak na de bevalling) tot een tiende van nu terug te brengen is nog lang
niet gehaald. En vandaag in de krant dat er in Kenia maar 5 dokters per 100.000
inwoners zijn. Streefgetal door de WHO ligt rond de 150 ! maar
veel pas afgestudeerde dokters gaan naar Engeland of Zuid-Afrika, waar ze veel
meer verdienen; ze komen bijna nooit meer terug en buitenlandse hulpverleners
moeten dan het werk doen…Daarnaast is er nog een ander probleem: in de grote
steden hebben de artsen die in ziekenhuizen werken, ook een particuliere
praktijk voor de rijken, en die worden dan door hen met voorrang ingepland voor
allerlei schaarse zaken als chemotherapie, bestraling, grote (hart-)operaties ,
terwijl dat wel betaald wordt uit de algemene middelen. Er is daar veel kritiek
op, maar door te weinig dokters ziet de regering ook niet echt kansen het te
veranderen, vooropgezet als ze dat al zouden willen, want zij zijn zelf die
bijzondere particuliere patienten !! die hun privilege niet wilen
opgeven. Er zijn meer van die privileges: een Member
of Parliament, MP, krijgt per maand het door henzelf
bepaalde salaris van 8000 euro (gemiddeld inkomen in Kenia: 2 euro per dag=
60/maand !!), maar ze hebben voor zichzelf vroeger al besloten dat ze daar,
zelfs over de basis van 2000 euro, geen cent belasting over hoeven te betalen ! En de nieuwe partij van vice-president Odinga had nog zo beloofd alles te veranderen
! Corruptie in dit land is de wereld niet uit. De kranten staan al 10
dagen vol over het schandaal van de verkoop van het Grand Regency
Hotel (door de centrale bank) voor een bedrag 1/3 van de werkelijke waarde, en
dat was ineens beklonken, geen openbare aanbesteding gedaan, en de
verantwoordelijke minister kan het niet uitleggen en de president houdt hem de
hand boven het hoofd. En het zijn dezelfde mensen die al bij eerdere grote financiele schandalen betrokken waren !
Ook op lokaal nivo verandert er
niets: de wegen zijn in 2 jaar niet onderhouden, dus alleen nog maar veel
slechter geworden, er wordt nergens vuil opgehaald, dus gewoon op de stoep
verbrand, recycling behalve autobanden is volstrekt onbekend, het land ligt
bezaaid met batterijen ( ik dacht eerst alles wat ik aan batterijen tegenkom
neem ik mee, maar dan had ik al lang een koffer vol gehad). Na de verkiezing
heeft het lokale MP zijn vriendjes en familie op de belangrijke (lees: ruim
geld opleverende) posten gezet , en dan is het geld om
wat te doen bijna op. Ik lees nu Dark Star Safari van
Paul Theroux, en het stuk over Kenia is nog even
toepasbaar als toen het 8 jaar geleden geschreven werd. Elke corrupte minister
zit er nog steeds. En de krantenkoppen laten de parlementsleden zien: dikke
mensen in gloednieuwe grote SUV’s. Paul Theroux schrijft:” het is bijna onmogelijk de
lichaamsomvang van corrupte Afrikaanse politici te overdrijven”.
Terug naar mijn werk. Elke dag na aankomst, en
voor het spreekuur begint, geeft de nurse een uitvoerig verhaal over voeding,
schoon drinkwater,hygiene,
en wat je de dokter moet zeggen over de klachten en wat minder van belang is.
Per slot ven rekening moet ik 40 patienten in 4 uur
zien, dus ellenlange, niet ter zake verhalen liever niet… (het is precies Nederland). Een groot deel van het
voorlichtingsverhaal gaat, zoals eerder gezegd over Virusi,
HIV, en er wordt heel wat afgegrinnikt als Daniel op enigzins komische wijze
(in het Kiswahili) zijn verhaal doet. En daarna staan
ze bijna in de rij om zich te laten testen, er is echt in 2 jaar een
cultuuromslag gekomen wat dit betreft. Maar niet elke vrouw vindt haar man bereid
zich ook te laten testen… Ook nog een en ander over de tandarts. De klassen
zijn nog steeds groot, 100-110 leerlingen is niet echt bijzonder, die hij
bezoekt en onderzoekt, en selecteert voor het spreekuur. Er is nu ook een
mobiele unit, die wordt ingeladen en naar Nasusi
gebracht en uitgepakt. Nico vertrekt rond 8.30 en gaat dan naar een school,
tegen 12.30 begint dan het werk aan de stoel, voor de kinderen met gaatjes, en
intussen hebben de ouderen de clinic ook al ontdekt
voor al te rotte kiezen om te laten trekken. Vaak echt diepe gaten met osteomyelitis (beenmergontsteking) als gevolg. Dinsdag en
woensdag is het echt aanpakken, eerst de tandarts
wegbrengen dan terug, de dokterspullen inladen, en na terugkomst moet de
tandarts met zijn unit weer worden opgehaald, en is tegen 17.30 alles weer
rond. Zaterdag 5 juli naar Kisumu geweest, bijna 2.30
uur rijden over de erbarmelijke wegen. De 3e stad van Kenia, aan het
oostelijkste puntje van het Victoriameer. Eerst het
visserdorpje Dunga bezocht waar een stichting uit
Hengelo www.dunga.nl al 10 jaar heftig mee bezig is,
en een school van 8 klassen, sanitaire voorzieningen, en een echte waterleiding
van
Einde van het tweede deel van het verslag.
<> 
<>
<> 
<>
De
apotheekvoorraad, de dispensary Bituyu
en de kinderzaal
3e verslag
Afgelopen week weer hard gewerkt. De vaste nurses hebben nog cursus,
Florence, een gepensioneerde nurse, kwam me helpen, was ook nodig met rond 100 patienten per dag. Het regenseizoen is nu echt begonnen,
geen dag meer droog, elke dag regen soms al rond het middag uur, maar vanaf 4
uur gaat het soms fors, meestal met onweer, en als je thuiskomt, ligt de stroom
er weer uit. Door de regen ook veel meer malariapatienten/tjes, waarvan 2 met cerebrale malaria, dwz complicaties
door de ernst, boven 40 koorts, stuipen, nekstijfheid, laag bloedgehalte en
lage bloedsuiker, wat een gecompliceerde zaak is, en meestal (nu bij één van
hen) tot opname leidt, en dit jongeteje wordt meteen,
onder het spreekuur, door de chauffeur naar de dichtsbijzijnde
dispensarie of ziekenhuis gebracht voor intra-veneus infuus met glucose en anti-malaria
medicatie en bewaking door de nurse (niets electronisch).
Ook de aangeboren afwijkingen scoorden weer, een open ruggetje, 2 baby’s met
een eenzijdige volledige hazenlip, met ook gespleten kaak en gehemelte; deze
kinderen kunnen niet goed drinken aan de borst en zien er echt miezerig uit;
een kind van 6 maanden kwam voor het eerst, kon het hoofd niet oprichten,
logisch, want het was echt een waterhoofd met de klassieke ondergaande-zon-ogen.
Al deze kinderen verwezen naar IcFEM, de organisatie
die op vrijwillige basis Amerikaanse plastisch chirurgen en neurochirurgen naar
Nairobi haalt, en waar Rotary de vervoerskosten voor betaalt. Deze operaties
worden wel gedaan, maar zijn volstrekt onbetaalbaar voor gewone, onverzekerde
mensen. Ik zag een jongen terug met een enorm vergroot hart, waar al een
diagnose was gesteld, en eigenlijk alleen een zeer riskante en buitengewoon
kostbare operatie mogelijk zou kunnen helpen, of we 30.000 euro
!! konden regelen. Helaas niet, dit soort bedragen kan beter besteed
worden aan 10 of 15.000 andere mensen voor behandeling van vaak even dodelijke
malaria, of een verloskamer. Met dit soort triage, besliskundig
handelen, worden we in Nederland zelden geconfronteerd. Anders is dat voor een
ondervoede jongen van 13, het slachtoffer van stammenstrijd in de regio van Mount Elgon, waar de meeste
mensen die konden blijven, van niets moeten rondkomen en zich moeten voeden.
Hij was kortademig, had dikke voeten en onderbenen van oedeem, een sterk
vergroot hart, en ernstige bloedarmoede (< 30% !)
door malaria en ondervoeding. Dat kan met een bloedtransfusie en eiwitrijke
voeding en vitaminen oa foliumzuur snel verholpen
worden voor 40 euro, dat is wel te sponsoren.
Met de tandarts veel nagedacht over het nut van ons werk. Ik heb deze
week 2 ziekenhuisjes elders gezien die er prima en
verzorgd uit zagen, waarom kan het ziekenhuis waar wij zitten dat niet, zij
krijgen evenveel –of –weinig- geld van de overheid, volgens sommigen komt dat
door ….Andere districten dragen ook bij aan de bouw van een dispensarie,
waarom in ons district niet ? De ziekenhuisdirecteur
en de districts medical-officer-of-health
hebben hier ook een heel dikke vinger in de pap… Veel NGO’s
rijden in nieuwe grote Land-Rovers of Toyota Hilux rond, dan steekt
onze oude Landcruiser daar magertjes bij af, maar
word het geld wel beter besteed. Doel is juist de lokale mensen te stimuleren
zelf de organisatie en uitvoering op te pakken, niet om de lakens uit te delen,
of even te zeggen hoe het moet. Dat gaat niet vanzelf. In medisch opzicht
kunnen we nog veel overbrengen, bv
(enigzins) protocollair werken en niet meteen 10
medicijnen voor te schrijven; als iemand malaria heeft, dan heb je last van
koorts, spier- en hoofdpijn, diarree, vaak hoesten, pijn in je hele lijf, en
slap als een vaatdoek, en niet zelden door de verzwakking ook een bronchitis of
longontsteking; de anti-malaria medicatie doet prima
zijn werk (eigen ervaring); waarom er dan tegelijk 2 verschillende antibiotica
bij worden gegeven en iets tegen diarree en iets tegen hoest en paracetamol en
nog iets als brufen, dan wordt de patient
zieker van al die medicatie; veel Keniaanse nurses
gaan er van uit dat je nooit weet welke bacterie of parasiet de klacht
veroorzaakt, dus geef je alles maar tegelijk, een schot hagel treft altijd wel
doel… Er rijden de nodige vrachtwagens van het Rode Kruis/ de rode Halve Maan,
op weg naar het Noorden richting Zuid Soedan, nog
Aanleg van de electriciteit in Makhanga is begonnen, en zal komende week worden afgerond,
ik ben aanstaande vrijdag benieuwd hoe het is geworden.
Komend weekend komen 2 collega’s uit Mundika
(
Jacinta gaat komende week weer mee op
pad, en de zending medicatie die is binnengekomen (40 dozen) moet ook nog
gecontroleerd worden. Over de nieuwbow van de
verloskamer die door Rotary Ambt Almelo, onze stichting en Cordaid
gefinancieerd is, kan ik melden dat er nu versneld
gebouwd gaat worden.
Ik wil nog reageren op enkele e-mails die ik kreeg (schrijf rustig via
rotarydoctors@swiftkenya.com tot 28/7 ): mn de
bereidwilligheid om HIV te laten testen: zowel van regeringswege, de spotjes op
radio en TV, en in alle kerken vanaf de kansel, wordt geadviseerd om dat te
laten doen, mensen kijken er niet vreemd van op als je ze het vraagt (als ze er
slecht uitzien en bv fors gewichtsverlies hebben), of
ze vragen het spontaan. Veel lopen er toch met onzekerheid rond en willen
duidelijkheid, en er is gratis counseling en medicatie.
Einde van het derde deel van het verslag.
<> 
<>
<> 
<>
Nekkramp en typhus bij binnenkomst en na 6 dagen; aankomst nieuwe
medicijnen en onderweg
Deel 4, Kimilili, Rotary Doctors
Het weekend van 12-13 juli hebben we Lomud
bezocht waar zelden of nooit een tourist komt, in het
land van de Pokot-stam, herders,
die door armoede een enorme aanslag op de natuur doen, ze halen allerlei
en vaak de grootste, bomen om, om er houtskool van te maken, die ze voor 2 euro
per
Onderweg en bij het eten brainstormen we met 2 collega’s die in Mundika tegen de Ugandese grens,
We hebben overnacht bij een Engelse familie, Barnley,
moeder van 78, een dochter en een zoon van in de 50. Grootvader was in 1898 van
Mombasa naar Nairobi gelopen !!
en in 1924 naar dit gebied boven Kitale; zijn vader
had destijds een reisorganisatie opgezet, en handelde in de 50-er jaren in Turaco’s en andere vogels. Deze mensen, met een Engels
paspoort, kunnen echt nooit meer terug, maar hebben veel verdriet hoe het met
het land gaat: Lake Baringo
bv was 30 jaar geleden diep
en helder blauw; door ontbossing en begrazing, zie boven, is het meer nog maar
enkele meters diep en bruin: er liggen meters slib in aangevoerd door de
regenbuien die in deze overigens droge en hete Rift-valley
2 x per jaar overvloedig vallen. De Engelsen hadden een graasverbod aan de
oevers, waardoor de planten de grond vasthielden en een selectief kapbeleid,
toen bleef het water in het meer blauw. Vissen sterven nu uit, andere dieren
nemen sterk in aantal af.
De terugweg was in de regen; elke middag regent het hard, met onweer,
en het is hier fris: onze herfst, ook s'nachts is het
fris, een extra deken en een trui zijn hier net boven de evenaar hard nodig.
Behalve een enkele hoofdweg, berijden wij meestal landweggetjes met bochten, en
veel hellingen, onderin soms door de rivier, de bruggetjes uit de Engelse tijd
zijn nu wel gesneuveld en nooit meer hersteld. Door de
rode leem die hier overal aanwezig is, en de regenbuien wordt het vaak glad en
glibberig, je glijdt gemakkelijk de berm in. Zelf rijden we
hier nooit: enerzijds de aansprakijkheid, je gaat
hier onmiddelijk een paar dagen de cel in, tot je
onschuld is aangetoond; van een rijke buitenlander valt wellicht wat te
claimen. Anderzijds kent onze chauffeur de weggetjes perfect en weet hoe
de plassen, kuilen en glibberigheid te hanteren. Langs
de doorgaande wegen zie je om de dag wel een ongeval: fietsers, vaak zwaar
beladen gaan slingerend de heuvel op en af, de matatu’s,
bestelbusjes met wel 20 mensen (ipv de toegestane 14) rijden als gekken en keihard over de weg
en raken zo nogal eens een fietser of voetganger, nog afgezien van kippen of
geiten. Of ze gaan zelf over de kop. Na een aanrijding rijden ze altijd door ! anders worden ze ter plekke gelyncht door omstanders, zeker
als er een is dood gereden. Heel soms zijn ze zo eerlijk zich te melden bij een
politiebureau. In de verbrijzelde voorruit wordt snel een gat geslagen en dan
doorjakkeren tot ze buiten schot zijn. Geen Europeaan moet zich hierin wagen ! Binnen het dorp en de nabije omgeving ga ik soms wel
op de oude chinese fiets,
een zwaar geval, en iedereen kijkt je dan na, een mzungu
op een fiets !! Het is eigenlijk de enige ontspanning die je door de week even
hebt, Als het donker wordt (als het nog droog is..)
moet je naar binnen door 2 gevaren: kans op overval door mensen, of door malaria-muggen, geen van beide aantrekkelijk. Maar dan valt
de stroom weer uit, en moet je de generator weer opstarten, en is er morgen
geen warme douche (dat trekt de generator niet) en is alles in het diepvriesvak
weer ontdooit.
Maandag weer stevig aan het werk: begon heftig met 2 kinderen met een
cerebrale malaria, koorts > 40 graden, stuipen, die meteen hun diazepam rectaal kregen, en quinine
injectie en een infuusje, en onder het spreekuur door de chauffeur naar het
dichtstbijzijnde ziekenhuisje worden gebracht. Een baby had 2 enorme abscessen in de hals, erg ziek, na incisie kwam er veel
pus, maar toen het leed geleden was , lag ze 10 min
later weer goed te drinken aan de borst. Ik zie hier veel infecties, vieze
wonden en abscessen, maar na een week behandelen zien
de wonden er vaak weer enorm veel beter uit. Elke dag wel een of twee nieuwe HIV-positieve patienten. Als een
oma komt met een kleinkind is dat vaak een waarschuwing: je vraagt waar moeder
of vader zijn, en niet zelden zijn die “verdwenen” of overleden, en dan meestal
aan AIDS, de kinderen testen we dan, vaak positief, en worden verwezen naar de
VCT voor behandeling. Maar ook zie ik alledaagse patienten,
die al 3 jaar ergens last van hebben, diverse ziekenhuizen hebben bezocht, maar
nu toch een 5e of 6e mening willen hebben, of voor niets medicijnen willen
hebben; terwijl ik in dit afgelegen oord zonder veel mogelijkheden natuurlijk
eigenlijk niets anders kan dan vooral acute zieken behandelen, en mensen kan
voorlichten. Of ze zijn al jaren nergens geweest met echte
klachten: buikpijn bij een vrouw van 44 met een vleesboom van de baarmoeder, ze
leek wel 6 maanden zwanger; of de hoestende man, die 3 maanden hees was, met
duidelijke afwijkingen in de rechter long boven. Een 12 jarige jongen
met een zwelling van de rechter onderkaak, die de tong helemaal verdrong naar
links, bijna zeker een maligne tumor, ook gezien door de tandarts, die hem
verwees naar Nairobi voor diagnostiek. Donderdagmiddag een kind met oma op de
terugweg meegenomen: een meningitis, het meisje was echt nekstijf, met het
hoofd in de nek, en dat was al de 2e dag. In het ziekenhuis aan het infuus,
geen lumbaalpunctie, want er is geen arts, en ook een kweek maken is hier
onmogelijk, dus dan direct gentamycine en vocht, en
waarlijk de volgende ochtend al een stuk beter, ze kon weer lachen, de grimas
was verdwenen ! Als arts moet je hier
steeds beslissen wat nodig, of niet nodig is, triage;
bijvoorbeeld: een jongen heeft na een schedeltrauma 4 jaar geleden, met een hersencontusio, epilepsie daar aan over gehouden, zo 3-4 x
dag een wegraking, niet heel ernstig, er is geen
verslechtering; hij was door mijn voorganger verwezen naar een neuroloog in Eldoret, die hem op medicatie instelde, waar hij het goed
op deed; maar de neuroloog wilde toch wel een CT scan en een EEG voor 120 euro
hebben, voor hier een enorm bedrag, (wat heel wat ondervoede of malariapatientjes kan redden) zonder dat het konsekwenties heeft: de diagnose is duidelijk en wordt
hooguit bevestigd, en hij zal er ook geen andere medicatie om krijgen. In
een supermarkt heb ik gevonden wat ik zocht: een eiwit- en vitaminenrijk
mengsel om pap, porridge, te maken, zodat ondervoede
kinderen snel wat op verhaal kunnen komen. Ze kosten 80 cent, dus maar wat
kilo’s meegenomen (kan er nog wel bij in de auto), op zo’n
afgelegen plek kunnen de mensen dat zich niet voorstellen, laat staan aanschaffen:
niet te koop en ook geen geld.
In Nasusi heeft nurse Patrick
zijn eerste besnijdenis gedaan met het nieuwe instrumentarium en de sterilisatie-pressure cooker,
onder lokale verdoving; een jongen van 13, die gaf geen kik; tandarts Nico, die
er die dag werkte, heeft er foto’s van gemaakt. Ziet er wel anders uit dan een
foto van een rituele besnijdenis die een andere tandarts ooit had gemaakt…De
besnijdenis kost hier 450 Ksh (4,50 euro). De rituele kost de familie vaak wel 500-800 euro, geld wat ze niet
hebben, maar toch: de familie en buren komen allemaal, want er valt van alles
te eten en drinken: het duurt een hele avond en nacht; van zakken mais wordt een alcoholisch mengsel gebrouwen, louw zurig
spul dat ruikt als braaksel, waarin de mannen met rietjes het nodige van
opzuigen en dan continu dronken zijn, de vrouwen maken allerlei gerechten
klaar, kippen en geiten worden geslacht, en iedereen eet en drinkt zich vol. Tegen
het ochtendgloren is de in trance gebrachte en
onderkoelde jongen dan aan de beurt voor het ritueel en komt de rituele
besnijder langs (nuchter gelukkig) die ook nog moet worden betaald. In augustus
is het de maand daarvoor: de vakantiemaand voor de 13-14 jarige scholieren.
Negen maanden later blijken dan ineens veel 14-15 jarige meisjes te bevallen,
die die nacht zwanger zijn gemaakt of geraakt, en
gaan ze dus van school. Dan krijgen ze hun eerste kind, vaak volgen er nog 4-6.. Een bescheiden feestje met 450 Ksh
als kosten, met daarnaast een paar kippen en wat flesjes fanta
of cola is dan heel wat goedkoper.
Rondom ons verblijf staan enkele enorme eucalyptusbomen van
Donderdagavond bezoek gehad van Roel en Marianne
Meijers van de stichting Harambee,
een stichting uit Breda, die al ruim 10 jaar in en rond Kimilili
scholen bouwt; Roel geeft in zijn vakanties hier les als bouwkundige, en hij
weet veel van de ins en outs van onderhandelen met aannemers, en met wie je een
partnership zou kunnen opbouwen, die als hij weer in Nederland zit de bouw
vervolgt en begeleid. Zij zijn beide zo enthousiast dat ze nu in Kimilili een huis hebben laten bouwen, zoals een ander dat
in Frankrijk of Toscane laat doen, en brengen hier hun vakanties door.
Zaterdag 19 juli naar Kitale,
voor ontspanning, je gelooft het niet, maar er is hier een
18 holes golfbaan van de countryclub, 20 golfers, en 2 caddys
(met een handicap van rond de 6 !!) die graag meelopen en -spelen, hun tas aan
je verhuren en je nuttige aanwijzingen gaven; Greenfee 6 euro. Prachtig
landschap en de mooiste vogels, en apen op de baan. Caddy
John was vorige week in een tournooi in Nairobi 3e,
had vandaag de nodige pars ! Daar ook boodschappen
gedaan en geld gepind,
Einde van het vierde deel van het verslag.
<> 
<>
<> 
<>
Onderweg, team Makhanga, trots op de nieuwe sterilisator en vaccineren
Deel 5, verslag 21-27 juli 2008
Deze keer maar beginnen met het weer: grote regentijd, geen dag droog,
vaak enorme regen- en onweersbuien en ook koud, ‘s-nachts
10 graden, overdag net 19 als er geen zon is, anders 3-4 graden warmer. Door de
regen nog altijd veel malaria, maar de klachten van patienten
worden er niet makkelijker op, bij malaria hebben ze koude rillingen, maar met
dit weer ook, maakt de diagnostiek er niet makkelijker op. Het taalgebruik
werkt ook niet mee, veel mensen gebruiken het woord malaria voor koorts, dus
als ze even temp hebben, zeggen ze malaria !
Als ik vergelijk met 2 jaar geleden zie ik toch wat minder
ondervoeding, nog maar een keer marasmus gezien,
vorig jaar toch elke week wel twee. De gezondheidspraatjes van de nurses over
borstvoeding, bijvoeding, eiwit- en vitaminerijke voeding lijken hun vruchten
te gaan afwerpen . Daarnaast komen ze door de regelmatige aanwezigheid van de
Mobile Clinic eerder bij ziekten, die anders zo snel
hun gewicht doen afnemen. Weer een baby van een week met een hazenlip. Eerder
werden die bijna gratis geholpen door Amerikaanse en Britse chirurgen in
Nairobi, IcFEM (een evangelisch kerkgenootschap)
bemiddelde daarbij, maar het kan blijkbaar niet meer uit, en nu moeten de
mensen zelf 10.000 Ksh=100 euro betalen, die ze niet
hebben. Omdat dit een eenmalige ingreep en een afzienbaar bedrag is, (geen
lange follow up zoals bij
hartafwijkingen en kankerpatientjes) worden deze
kosten nu door Rotary betaald, zolang ik maar binnen een budget blijf, anders
kan Equator Medicare bijdragen. Dat is toch een ander
bedrag dan van het meisje van de meningitis, vorige week, ze mocht na 6 dagen
naar huis, zag er prima uit, brede grijns ! Ik heb de
rekening mogen betalen, maar de 6 dagen opname, verpleging, infuus en alle
medicatie voor euro 10,60 is toch echt niets .
Andere bijdragen die de Stichting deze week gedaan heeft zijn
aanvullend instrumentarium voor de dispensaries,
extra verlossets en divers ander klein instrumentarium. Een van de nurses moet
eind augustus haar laatste examen in Nairobi doen, voor KRN,
Kenya Registered Nurse,
maar gezien haar beperkte inkomen (uit de zelfstandige dispensary)
kan ze het zelf niet betalen. Het is een heel goede nurse, doet veel werk en de community wil haar graag
houden. De 250 euro betaalt de Stichting, ze zal daarna minstens 3 jaar op die dispensary blijven werken, voor de community.
Ze was erg opgelucht dat ze nu verder kan, tranen in de ogen
!
Afgelopen vrijdag heeft Rotary Doctors met de aannemer het contract
ondertekend om te starten met de bouw van een nieuwe dispensary
in Bahai. Het is aangenomen via de eerdergenoemde IcFEM, die al veel bouwprojecten heeft gedaan tot grote
tevredenheid van de opdrachtgevers, oa de Stichting Harambee, zie het vorige verslag, die
nu al 120 klaslokalen met de bouwpoot van IcFEM heeft
afgehandeld. Je merkt dat er door de wel 35 ! kerkgenootschapjes hier (waarvan IcFEM
verreweg de grootste en rijkste is) erg veel argwaan was en is naar IcFEM; het heeft veel praten gekost om mensen ervan te
overtuigen dat ze alleen als partner voor deze bouw worden ingeschakeld, dat er
geen stempels IcFEM op komen, maar dat Rotary Doctors
Nederland de initiatiefnemer en uitvoerder van de projecten is en blijft.
Volgende week gaan ze dus eindelijk beginnen.
Eind volgende week hoop ik ook meer te kunnen vertellen over de bouw
van de door Rotary Club Ambt Almelo, de St Equator Medicare en Cordaid gefinancieerde verloskamer en observatiekamer in Nasusi. Door de Keniaanse onrust
is een en ander vertraagd, maar de behoefte is groot, er moet gewoon gestart
worden. Komende week ga ik ook mijn opvolger Rients Padt inwerken; hij was vroeger huisarts in Tholen en werkte ook eens 6 maanden voor Artsen zonder
Grenzen in Uzbekistan aan een tuberculoseproject van
de WHO. Is heel ervaren, maar dit is toch andere koek.
Het weekend vooral besteed aan inkoop van nieuw instrumentarium voor de
dispensaries, aan klusjes in en rond het huis, het
aggregaat van
Volgende week de laatste week, dan is het wel
even genoeg geweest, niet om het werk, want dat geeft veel voldoening, niet om
het zeer beperkte comfort, maar om het thuisfront en om je vrienden weer eens
te zien.
Einde van het vijfde deel van het verslag.
<> 
<>
<> 
<>
Voorlichtingen en
wachtkamer
Deel 6: Kimilili, Kenya
Mijn laatste week in Kimilili. Een nieuwe collega inwerken, zaken overdragen, veel vragen, en veel
uitleggen, hoe met iedereen te werken en om te gaan (de Afrikaanse manier van
praten en doen is toch heel anders dan onze directe manier.Soms hoor je na 3 weken pas dat je toen ….. en dat hij daar
toch moeite mee had.). Ik ben begonnen met het uitleggen van het
begroetingsritueel, een groet, een goedemorgen, hoe gaat het, goede nacht of
weekend gehad, hoe is het thuis, en dan na 5 minuten pas het onderwerp van
bespreking. Best goed om daar bij stil te staan, heel anders dan in onze snelle
manier van doen, we zijn zo direct.
Deze week nogal wat stukken in de krant over oa
verkrachting en beroving van 5 Nederlandse meisjes in Kakamega,
Ook actueel is het ritueel van de traditionele besnijdenis die in de
nacht van 31 juli op 1 augustus of de nacht erna gaat plaatsvinden. Sinds een
paar dagen lopen jongens van ongeveer 13 jaar in groepjes met
scheidsrechterfluitjes ritmisch te dansen door hun dorp, omdat zij deze week
besneden worden. Veel kleinere jongens lopen mee. De 13-jarigen hebben diverse
armbanden op, en hebben in elke hand een soort wijwaterkwast, en willen graag
gezien worden, zij zijn de mannen van morgen. Soms overdag, soms ‘s avonds
laat, maar ook ‘s-ochtends even over 5 hoorde ik ze
al langs trekken. Deze ceremonie kost de ouders vaak veel geld, zoals ik al
schreef. Ik heb er wat foto’s en een kort filmpje van gemaakt. Besnijdenis is
om andere redenen nu net zeer actueel: het aantal AIDS-patienten
dat 2 jaar geleden gezakt leek, is nu zelfs 2 % hoger, 7,8 %, in één provincie
zelfs ruim 15 % ! En ook in de krant een statistiek
dat bij besneden mannen 4,1% AIDS voorkomt en 13,9 % bij niet-besneden mannen.
Is het alleen de besnijdenis of ook een gedragsprobleem ?
Elke dag sporen we nieuwe patienten op, meestal heeft
de man meerdere partners. Je krijgt langzamerhand ervaring in het opsporen: als
je rare huiduitslag ziet, vermagering erbij en hoesten (van de dan ook
opkomende TBC door gebrek aan weerstand), dan is het wel bijna zeker. Ik kom hoesters tegen met zulke voor mij bizarre bevindingen aan
de longen, of klieren, waardoor ik aan TBC denk en ze
verwijs voor nader onderzoek. Ik blijf wel zoveel mogelijk uit de buurt van
hoestbui.
Het lijkt alsof de grootste ellende voor de laatste dagen is
gereserveerd, toch enkele zeer ernstig ondervoede kinderen ( 7 jaar,
Terugkijkend op deze 6 weken ben ik er zeker van dat dit werk erg
nuttig is, ook al zeggen veel mensen dat het druppel op een gloeiende plaat is.
Belangrijke taken zijn hier: mensen advies geven, ze op de hoogte brengen van
wat er te bereiken is met goede voeding en schoon water, de mogelijkheden van
eenvoudige medische hulp, samenwerken als gemeenschap om zaken als scholen en dispensaries voor elkaar te krijgen. Veel mensen hier lezen
nooit een krant, kijken nooit televisie (of anders is het
pop- of gospelmuziek) dus ze horen ook weinig. De voorlichtingspraatjes zijn
erg nuttig. Beperking van de Mobile Clinic is de
aanwezigheid slechts 1 x/week. Een continu aanbod door dispensaries
met 7 dagen per week hulp in de dorpen te vestigen, met een eigen nurse en
voorzieningen is erg noodzakelijk en nuttig, de kindersterfte neemt fors af, de
voorlichting bereikt veel meer mensen, en de gemeenschapszin neemt toe. De
kwaliteit van zorg neemt toe, de verloskunde wordt beter uitgeoefend, waardoor
sterfte van kinderen en moeders rond de bevalling drastisch kan worden
teruggebracht. Dit zijn bijna allemaal milleniumdoelen !
Organiseren is iets wat veel Afrikanen niet of moeilijk kunnen, of ze
voelen zich snel op hun tenen getrapt; of ze doen het om de centen en niet om
de inhoud; eerst jezelf en je familie bevoordelen, misschien blijft er nog wat
over voor een ander; begeleiding is noodzakelijk, tot je de goede mensen hebt
gevonden. En de benodigde financien kunnen ze niet
opbrengen. Na het opzetten met steun en eerste organisatie-plannen
kunnen ze echter goed zelfstandig verder. Rotary Doctors heeft 3 jeepline projecten in Kenia, waar 30 artsen per jaar voor
worden uitgezonden en 15 tandartsen. Rotary clubs in Nederland steunen de algehele organisatie, en soms verzorgt een club specifieke
projecten bv de bouw van dispensaries
of de verloskamer in Nasusi die door RDN en deze
Stichting Equator Medicare wordt gebouwd. De vele
kleine en grote giften aan de Stichting Equator Medicare
helpen daarbij fantastisch!
In Kenia zijn daar de afgelopen weken van bekostigd:
aanleggen van electriciteit
in de dispensary Makhanga:
€ 1250 euro
2 snelkookpannen en kookplaten voor steriliseren van instrumenten € 130
opleiding en examen van een
verpleegster in een dispensary € 250
divers klein medisch instrumentarium
€ 100
Patientenzorg en overige kosten € 100
Rotary Doctors heeft mijn uitzending-reiskosten
bekostigd, en € 250 aan patientenzorg direct, naast
natuurlijk het lokale personeel en alle medicijnen voor de patienten,
de Jeep en de brandstoffen, en ons zeer eenvoudige onderkomen daar. Elke dag
gemiddeld 70 patiënten van medicijnen voorzien is gelukkig haalbaar door een
beperkt assortiment en goedkope middelen, geleverd door een non-profit
groothandel.
Einde van het zesde deel van het verslag.