Rotary Doctors Mpeketoni; april-mei 2009

Rotary Doctors Mpeketoni; april-mei 2009

1e verslag

Voor de derde keer naar Kenia met Rotary Doctors. Na 2 keer Kimilili, Western Province, gaat de reis nu naar Mpeketoni. Mpeketoni ligt in het oosten van Kenia, op het vasteland tegenover het eiland Lamu. Het was oorspronkelijk een soms moerassig stuk land, dunbevolkt met semi-nomaden, de Badjun, moslims, veehouders. Er was groot wild zoals olifanten, leeuwen, buffels, giraffen, zebra’s, nu zijn er nog wat apen en antilopen. In de 60-er jaren werden stukken land uitgegeven door president Moi aan immigranten uit het dichtbevolkte westen van Kenia, waardoor Kikuyu’s en Luhya’s zich er vestigden, landbouwers, christenen. Het land is later met hulp van allerlei mensen uit het Nederlandse Westland verbeterd, de boeren kregen steun en adviezen, er wordt coöperatief samengewerkt, bv een tractor, onder de bezielende leiding van Wim van de Burg, die er mbv scholen en kerken uit het Westland en Kiwani-clubs scholen bouwde, en er samen met zusters een kliniekje in Baharini 6 km van Mpeketoni bouwde. In Mpeketoni zelf is een subdistricthospital met 2 artsen dat er overigens heel wat beter uitziet dan de kliniek in Kimilili, duidelijk betere leiding en meer enthousiasme. Buiten Mpeketoni is er in een straal van 50 km geen enkele medische voorziening.

spreekuurlocatie in Majembeni Lake Amu spreekuur

De landbouwers hebben kavels van 4 hectaren, shamba’s, waarop zij mais, kool, katoen en hier en daar rode pepertjes verbouwen en dat in een fair-trade contract verkopen aan een Nederlandse ondernemer in Malindi, van Casteren, die de boeren mbv lokale krachten ook begeleidt en instrueert, hij heeft 2500 boeren op die manier een stuk zekerheid gegeven. Verder heeft iedere boer wel wat geiten en kippen, soms een koe of een schaap. Het regent hier 3 maanden per jaar fors, de regentijd begint nu, er ontstaan dan vaak binnenmeertjes, waar veel Bilharzia in voorkomt. De andere 9 maanden is het droog, en dat is ook te zien, veel stukken zijn dor en droog, maar de ondergrond lijkt goed, er staan veel groene bomen, veel palmen van 10-15 meter hoog, de grootste bomen tot wel 3 meter doorsnede zijn de Baobap bomen. Overal verder mango- en bananenbomen. Veel palmbomen dragen vruchten waar je niets mee kunt, en als ze in bewerkte grond vallen is het een maand later al een aardig boompje, net onkruid. Het is er altijd dag en nacht boven de 30 graden. Er zijn veel beschermde waterputten geslagen door de westlanders, de huisjes zijn van leem en tengels met een dak van lagen palmenblad. De erven zijn erg rommelig, maar als je langskomt wordt je altijd uitgenodigd en dan krijg je thee of een mango. De kinderen laten hun schoolwerk zien, en of ik dan niet hun schoolgeld volgend jaar wil betalen. Adoptie op afstand, maar als je iemand iets geeft is de hele omgeving jaloers.

Via contacten tussen Wim van de Burg en Rotary Doctors is 4 jaar geleden een proefproject gestart, een jeep-line van huis- en tandartsen om in dit grote maar dun bevolkte gebied medische hulp te gaan verlenen, in Baharini en 5 andere plaatsen. Met het team van een MBO-verpleegkundige die ook vertaalt, een labman en een apothekersassistente, worden we dagelijks door de chauffeur naar de dorpen gereden en wordt alles, inclusief lab en medicijnen uitgeladen, waarna de chauffeur de tandarts en assistenten, soms met de mobiele unit, ophaalt en wegbrengt.

De tandarts gaat langs scholen en screent en instrueert kinderen, en ook op afgelegen plaatsen, waar ook kiezen kunnen worden getrokken. Het betere boor- en vulwerk moet in Baharini, waar de vaste unit staat, geschonken door Danida, een Deense organisatie, gedaan worden, maar er zit geen onderhoudscontact bij, waardoor de zaak niet echt soepel loopt. Maar deze tandheelkundige hulp is de enige in een straal van bijna 50 km.

Ook in Baharini hebben de dokters een diabetes en hoge-bloeddruk screeningsproject opgezet, elke woensdag wordt er uitvoerig voorgelicht over dieet, overgewicht, bewegen, eenzelfde programma als de Nederlandse praktijkverpleegkundigen doen.

In Mpeketoni zelf wonen 50.000 mensen, maar dan zijn alle shamba’s in een straal van 5 km meegeteld. Het hele verzorgingsgebied heeft ruim 75.000 mensen. In Mpeketoni is één benzinepomp, veel winkeltjes, die allemaal hetzelfde zeer beperkte assortiment hebben, en heel veel handwerkslieden, alles echt met de hand gemaakt, meubels, bedden, smeedijzeren hekken enz. Overal kun je telefoonkaarten kopen of je telefoon laten opwaarderen, echt iedereen boven de 16 heeft een mobieltje (meestal zonder beltegoed). Behalve in de grote steden is er nooit een vast net geweest en zal er ook niet komen, de 2 concurrerende telecom aanbieders ( beide Arabische maatschappijen) hanteren lage prijzen en het netwerk is prima. Er worden hier hele perioden van technologie overgeslagen, inclusief internetbankieren, als je al een bankrekening hebt (als overheidsdienaar, en daar zijn er veel van), maak je je geld over met je mobieltje. En je telefoon kun je ook gebruiken voor hetzelfde lage tarief in de buurlanden Tanzania, Uganda en Zambia, want daar zitten dezelfde aanbieders.

Ambulance Lamu Kliniekje van de zusters Baharini

Net als vorige keer had ik weer 2 koffers meegenomen met nog prima disposables en verbandmiddelen, naast instrumenten en catheters met toebehoren. Ik had thuis zoveel dat er ook een deel is gegaan naar Arno Berkhoudt, chirurg uit Hengelo, die binnenkort met een gynaecoloog voor de 7e maal naar Garissa gaat in het noorden van Kenia. Zij kunnen mbv piloten zonder grenzen veel meer meenemen. Weer ander materiaal gaat via chirurg Detlef van de Velde naar een ziekenhuis in Ethiopie, waar het Twenteborg ziekenhuis Almelo een project heeft lopen. Met dank aan alle verzamelaars !!

De eerste week is het vooral kennismaken met het team en kijken hoe de zaken hier lopen,, hoe de bevolking is, hoe de posten gehuisvest zijn. Ik heb de neiging te vergelijken met Kimilili, maar dit project is nog in ontwikkeling, met soms wisselende lokaties. Er is ook een andere aanpak; omdat er minder patienten per post komen, kunnen we ook aandacht geven aan chronische ziekten, zoals suikerziekte en hoge bloeddruk. De behuizing van de spreekuurlokaties is nogal wisselend, er is een gebouwtje met een aparte spreekkamer, toch wel prettig voor de privacy van de patient, maar de meeste kerkgebouwtjes van leem hebben slechts een stuk landbouwplastic als afscheiding van mijn “spreekkamer’, en soms is er niet eens een onderzoeksbank. Nergens is er elektra of water, we nemen een jerrycan mee, en een emmer met onderaan een kraantje gemonteerd. De microscoop werkt hier op batterijen.

Ik heb de laatste 6 weken veel geleerd op een deel van de Nederlandse Tropen Cursus op het Tropeninstituut in Amsterdam. Over oorzaken van infectieziekten verspreiding, factoren die ziekte en gezondheid(szorg) beinvloeden, maar ook over al die infecties die er in de tropen zijn. De oefeningen met de microscoop komen goed van pas, allerlei microscopisch gespuis kan ik nu makkelijker herkennen en de eerst bilharzia cysten die net opengaan in je beeld en dan vrolijk rondzwemmen leveren leuke plaatjes op. Gelukkig is die bilharzia ( S Haematobium voor de kenners) nog goed en eenvoudig te bestrijden.

Mijn voorganger heb ik dit weekend naar het vliegveld gebracht, komende week ga ik er alleen tegenaan.

2e verslag

Na het wegbrengen van mijn voorganger Frits de Bruijne, eerder huisarts in Aalten, ben ik het weekend op het eiland Lamu gebleven samen met Sjoerd Algera, een van de bestuursleden, die allerlei zaken moet regelen bv een nieuwe auto, de advocaat voor de papieren voor een NGO enz. Lamu is een klein eiland, grotendeels een zandduin op een ondergrond van koraal. Het is altijd bewoond geweest door Swahili, Afrikanen met een islamitische achtergrond en veel Arabische invloeden. Veel vrouwen lopen er in het zwart of in een burka rond, er staan overal moskeeen, er zijn 3 tractoren en geen enkele auto. Het zou ook niet kunnen, er zijn geen wegen, het stadje Lamu zelf is piepklein met steegjes van 1-2 meter breed, alleen het plein voor het fort uit de 19e eeuw is er groot genoeg voor, maar je kunt er niet met een auto komen, en de “boulevard” is ook vaak niet breder dan de tractor. Ezeltjes zijn het middel van transport, behangen met tassen waarin van alles vervoerd kan worden. Er zijn veel kleine winkeltjes, fruitstalletjes, gesluierde vrouwen verkopen kleine zakjes met tabak, en veel handwerkslieden, mn meubelmakers die mooi houtsnijwerk maken, ook de fraaie naamborden op de boten. Een kasbah-achtig geheel. Er staat een power-plant, waar de elektriciteit wordt opgewekt met een tiental enorme generatoren. De brandstof, diesel, wordt aangevoerd in vaten van 200 liter, met houten boten en dan de kade opgerold. Het zand rond dit gebeuren is doordrenkt van olie, geen enkel besef van grondverontreiniging. Het andere dorpje is Shella, nog kleiner, daar staan enkele hotelletjes, niet zelden zit er een europeaan als mede-eigenaar op, wat direct te zien is aan organisatie en hoe schoon het er is. In de zomermaanden en in december is het hier vol toeristen. Alles moet met bootjes worden aangevoerd. Tegenover Lamu ligt Manda, daar is de airstrip, 500 meter verder ga je met het bootje naar Lamu of naar het vasteland; materiaal wordt aangevoerd van het vasteland naar Lamu. Kleine houten boten, vaak voorzien van één zeil, type Dow, vervoeren kratten cola, sprite of tusker-bier, allerlei levensmiddelen, zakken cement, houten palen, bouwstaal en technische materialen, en natuurlijk mensen, veel mensen. Ook Afrikanen met geld gaan naar Lamu. Stenen worden op het eiland Manda gehouwen uit oud koraal dat nu ruim boven de zee ligt, heel Manda bestaat uit deze poreuze koraalsteen. Na een slopend handwerkproces, waar de mensen 300 KES= 3 euro mee verdienen per dag, gaan de stenen naar Lamu, en worden met ezeltjes de stenen naar de bestemming gebracht. Op Manda woonden geen mensen, er was geen zoet water, wel op Lamu door regen in duinpannen. Maar nu staan er aan de rand van het strand van Manda enkele grote huizen, van rijkere Kenianen, met ontziltingsinstallatie. De oorspronkelijke houten boten zijn dows, zoals je die overal van de Nijl in Egypte tot de Indische oceaan ziet. Zeilen met een dow is eigenlijk heel eenvoudig, ze steken niet diep en kunnen dus vlak onder de stranden varen. Maar alles is wel handwerk, de “boom” , wat bij ons een gaffel heet, is 8-10 meter lang en behoorlijk zwaar, waar ook nog een lap katoenen zeil aanhangt. Het midden van de boom wordt tot boven in de mast gehesen, bij overstag gaan wordt het laagste deel van de boom het hogere. Sjoerd, een verwoed zeiler en ik hebben 2 uurtjes olv de bemanning ermee gezeild. Helaas was er in de winkeltjes niet veel meer dan in Mpeketoni te koop, dus ons eenvoudige menu blijft even eentonig; wel konden we van een visser een grote verse vis kopen.

Doktershuis Mpeketoni

De tweede week ging in, het was nog steeds warm en droog. Eigenlijk zou het nu al 3 weken moeten regenen, maar er is nog geen centimeter gevallen ipv de ruim 20 cm waarop ze hier hadden gehoopt. Nog steeds is alles dor en droog, bijna alle meertjes staan droog, en van dorpelingen hoor je ook andere gevolgen: het wild als zebra’s en buffels gaat op zoek naar water en vers groen en komt naar de bewoonde delen en vreet veel op en er zijn ook mensen aangevallen door de buffels. De droogte is de laatste jaren toenemend een probleem in noord- en oost Kenia. In het parlement zijn er stevige discussies: als mensen, al was het uit zelfverdediging een krokodil of buffel doden krijgen ze hoge boetes of gaan het gevang in, als die dieren een mens verwonden of doden, dan is er niemand die iets doet, een schadevergoeding die op papier bestaat, komt er nooit, al staat die op de begroting, corruptie ?? Er is een toenemend voedselprobleem, oogsten zijn kleiner en worden soms op voorhand al verkocht aan andere landen ! Chinezen hebben hele stukken land “gepacht”: de opbrengst is bij voorbaat al verkocht en juist enkele leden van het parlement, vertegenwoordigers van een bepaalde provincie hebben daar schuld aan, en verdienen er het meest aan; een van hen moet waarschijnlijk binnenkort naar het strafhof in Den Haag. De prijzen van kunstmest gaan hard omhoog, en ook hier heeft een aantal parlementsleden er een bijbaantje bij, zij beheersen een groot deel van de handel in kunstmest. In het volledig op Engelse leest geschoeide parlement, ook de zaal is een kopie van het Engelse Parliament, inclusief de voorzitter met lange pruik, Mr Speaker, zijn nu de algemene beschouwingen, waarop ellenlange bespiegelingen van de ellende: voedseltekorten, stijgende prijzen van kunstmest, honger, verdroging van het land door gebrek aan watervasthoudende maatregelen, en de corruptieve rol van ministers, hoge ambtenaren en parlementsleden zelf, die bovendien excessief verdienen, ze hebben voorgesteld hun maandsalaris waarover ze géén belasting hoeven te betalen te verhogen van 800.000 naar 1.200.000 KES, dwz van 8 naar 12.000 euro per maand, dat beslissen ze zelf. En het minimumloon is 2 euro per dag, omgerekend. Er wordt veel gepraat, maar niets gedaan.

Apotheek Majambeni

Het doktershuis staat op een stuk grond naast het grote huis van Wim van den Burg (zie deel 1 ). Het is van een stichting van WvdB.. Deze 2 huizen en een door de Westlanders gebouwde kerk zijn het degelijkst gebouwd van alles hier in de omtrek. Behalve een grote woonkamer, een apotheek-en voorraadruimte en keuken beneden, zijn er boven 3 ruime slaapkamers met een eigen douche en WC. De trap gaat verder naar een plat dak, dat deels overkapt is en waar wat luie stoelen staan. Het huis staat 200 meter van een doorgaande onverharde weg, maar daar komen misschien honderd auto’s per dag over, naast veel fietsende en lopende mensen, en kuddes met geiten en koeien. Rondom zijn er allerlei zandpaden naar de vele huisjes en lapjes grond. Het ligt 2 km van de bebouwde kom van Mpeketoni en 3 km van het ziekenhuis. Er is nog geen elektra, er worden kabels aangelegd op palen langs de weg. Het huis heeft een goede zonnecollector met 4 grote accu’s en een aggregaat, dat van 6-10 uur ’s avonds aangaat. Water wordt uit een put opgepompt naar een vat van 2000 liter op het dak van WvdB. Helaas staat het soms droog, dan moeten we eerst dat vat volpompen. Dit bronwater is wat lauwig, er is geen warm water, dat heb je daar ook absoluut niet nodig met die hoge temperaturen. Het huis wordt door de houseboy Sammy verzorgd, hij wast en strijkt, doet boodschappen en kookt op zijn Afrikaans met wat er voor handen is, met deze droogte zijn het varianten van kool, wortelen, uien en bonen in een tomatensaus, of andersom, met daarbij aardappelen, rijst of spaghetti. Als we op Lamu vis kunnen krijgen, hebben we geluk, anders moet er een blikje corned beef of smac doorheen, dan liever vegetarisch. Drinkwater wordt gemaakt uit het grondwater, eerst 20 min koken dan gaat het door een porseleinen filter, en wordt in schoongespoelde plastic flessen bewaard. De koelkast draait zolang het aggregaat draait, dus echt koud is het tuskerbiertje om 5 uur niet. Op het terrein staat ook een fietsenstalling waar alle werknemers van WvdB om 6.15 uur smorgens met veel gebabbel verzamelen onder mijn slaapkamerraam. Daarvóór ben je al half wakker, om 5 uur laten moskeeen van zich horen en kraaien alle hanen om het hardst. Om 6.45 uur staan we op, 7.30 ontbijt en om 8.00 uur komen de medewerkers binnen, waarna de eerste ploeg om 8.30 uur vertrekt na het inladen van de jeep. Een paar sneden brood en thee, en veel drinkwater, mee. ‘sMiddags na thuiskomst worden de voorraden in de kisten aangevuld, eventueel bestellingen gedaan, en instrumenten gesteriliseerd.

Klaarmaken spreekkamer Lamu

Op Maandag gaat eerst de tandarts naar het eerder genoemde kliniekje in Baharini, de Jeepline gaat naar Majembeni, een vrij nieuw gehucht; mensen daar hebben een kavel gekregen, maar moeten alles zelf doen; het land is droog, begroeid met vooral palmen; het wordt afgebrand, de as is de kali-bemesting, dan moet het verder met de hand bewerkt worden. Als je dan wilt zaaien moet er wel eerst regen komen. En de lokale put is te klein, staat bijna droog. Er is geen enkele sanitaire voorziening. De mensen zien er armoedig uit, en het kleine kerkje van leem en tengels waarin het spreekuur is, staat bijna op instorten, landbouwplastic vormt de wand van mijn spreekkamer onder een geroest golfplaten dak, het is er wel 40 graden, maar in de zon kun je helemaal niet zijn, door het “raam” zie ik mensen de droge grond bewerken, er scharrelen wat kippen en geiten rond. Er komen net 30 mensen, met behalve malaria vooral ingewandklachten en –infecties, waarschijnlijk vooral door gebrek aan schoon water. Deze plaats is dus veel te klein voor een zelfstandige dispensary zoals rond Kimilili, het is niet rendabel, de overheid zal er nooit een nurse inzetten door de kleine hoeveelheid mensen, cq patiënten. Maar met onze jeepline voorziening voorzien we duidelijk in een behoefte.

Gezwel aan voet

Dinsdag gaat de tandarts naar Hongwe, waar andere nonnen een kleine post bemannen voor medische zaken, de tandarts is hier erg welkom. De Jeepline gaat naar Lake-Amu, genoemd naar het meertje lake Amu dat er 2 jaar geleden nog lag, maar sindsdien droog staat, hier is het kerkje aan alle kanten van golfplaat, nog heter dus, een compleet bakblik. Er is geen onderzoekbank, geen tafel, te weinig bankjes of krukjes, mensen wachten onder een paar acaciabomen in de schaduw, liggend op de grond. Vorige week had ik al een onderzoekbank besteld en vooruitbetaald (vanwege de spijkers die ze moesten kopen), gemaakt van “raffia” zoals ze het noemen, maar dat zijn hier de stengels van een stevig palmblad; de bank wordt net gebracht, het geheel kostte me 5 euro, met dank voor die ene euro fooi. Als uitschieter hier een man met een raar gezwel aan zijn linker voet van 6 cm doorsnede dat naar buiten toe ettert, en een lymfeklier in zijn linker lies, het ziet er zeer verdacht uit, voor evaluatie verwezen naar Malindi waar foto’s gemaakt kunnen worden en een echte chirurg werkt, Malindi ligt hier 4 uur rijden vandaan. Reisgeld en het eerste consult alvast betaald, volgende week zie ik het verslag. Een andere, sterk vermagerde, man ziet er slecht uit, heeft blauwverkleurde plekken in zijn mond, Kaposi syndroom, behorend bij AIDS, verwezen naar de VCT voor verdere evaluatie en behandeling. Na afloop van het spreekuur rijden we een afgelegen weg op, waar verspreid enkele woninkjes zijn, waar oude mensen wonen, die te arm zijn om voedsel te kopen, geen kinderen hebben die voor ze zorgen, maar die mensen willen er ook niet weg en verzorgingshuizen zijn er niet. 4 mensen krijgen maandelijks een “voedselpakket”: mais- en tarwemeel, rijst, bonen, van elk een kilo, een liter bakolie, en een pak OMO waspoeder, dat we persoonlijk even afleveren, dat is een prehistorisch plaatje. De oudste vrouw is geboren in 1904, dus 105 jaar, een 90 jarige man had in dienst van het Engelse leger in 1945 nog tegen de Jappen gevochten, hij is zo goed als blind, maar kan zijn weg wel vinden. Ze hebben al die malaria zonder medicijnen overleefd, alleen planten gebruikten ze daarvoor. Een bijzondere happening. En water wordt meestal door de buren meegenomen, wel tegen betaling van één shilling per 20 liter.

105-jarige

Woensdag gaan de tandarts en de huisarts beide naar Baharini, Zr Susan van de congregatie van het Heilig Hart, heet ons welkom. Zr Susan is religieuse maar ook een erkende nurse, en houdt er dispensary-spreekuur zoals wij op andere plaatsen. De huisarts doet hier alleen een diabetes- en hoge bloeddruk spreekuur, zowel screening als voorlichting, compleet met geplastificeerd voorlichtingsmateriaal houdt onze nurse Theresa een praatje over suikerziekte, de gevolgen voor ogen, bloedvaten, hart en nieren, en over dieet, inname van medicatie en bewegen. De mensen worden gewogen en gemeten, er wordt een nuchtere bloedsuiker geprikt, eiwit in de urine bepaald en vervolgens persoonlijk geadviseerd, en ze krijgen medicijnen, steeds voor 4 weken. Enerzijds zie je armoedige mensen, die er slecht uitzien maar er komen ook een aantal veel te zware mensen, vnl vrouwen, met diabetes en hoge bloeddruk, ze bewegen te weinig, de rest kun je bedenken, contrasten !! Tegen 11.00 uur zijn we daar klaar en gaan dan naar het afgelegen Kiong’we Mjini, een klein dorpje met eromheen verspreid nog wat huisjes, meestal veehouders, een enkele is ook visser, helaas hebben ze vandaag geen vangst, zodat we weer vegetarisch eten ( de kippen zijn echt te taai). Daar maar 10 patienten gezien, één de moeite van het vermelden waard: een huisbezoek bij een 80 jarige vrouw die altijd op haar bed ligt of soms op de rand zit, in een bijna aardedonkere kamer, waar ze nooit uitkomt. Eerder had ze geklaagd over vermoeidheid, ze is echt niet te onderzoeken: ze is tonnenrond; behalve bloedarmoede (erg bleke slijmvliezen) kon ik eigenlijk geen oorzaak vinden; ijzertekort ? vitamine D ? natuurlijk zou ze moeten bewegen en haar hok uitkomen en afvallen, maar dit is toch een soort psychiatrie, mogelijk een depressie; hier ben ik niet tegen opgewassen, mijn vertaalster/nurse kan me ook niet verder helpen.

Wachtkamer Kiongwe Mjini

Door de droogte en de ligging van het doktershuis, geen bomen er direct omheen, zijn er op het platte dak bij veel wind nog weinig muggen. Onder een heldere sterrenhemel zien we ’s avonds ontelbaar veel sterren, hoe langer je tegen de hemel aankijkt in deze pikdonkere omgeving, de maan was ook al onder, hoe meer je er ziet; helaas is mijn astronomische kennis nul. Tegen elf uur naar bed, ’s nachts wordt ik wakker van een enorme regenbui, die 15 minuten duurt, de volgende ochtend zie je er buiten niets meer van, alles is door de grond opgezogen; op andere plaatsen in de buurt had het nog steeds niet geregend.

Donderdag 30 april, koninginnedag, hier niets van te merken, ja we kunnen naar de ambassade in Nairobi van 4 tot 6 uur, maar dat is toch wel te ver weg. Naar Uziwa, zowel de tandarts als de huisarts hebben er gelijk hun spreekuur, komt soms wel goed uit, bij zo’n groot kaakabsces zijn de antibiotica wel nodig. s‘Middags Sjoerd weggebracht naar het vliegveldje, hij was ingevallen omdat een andere tandarts ziek was, en na zijn “inspectiereis” die ik van hem zo niet mag noemen, heeft hij hier 10 dagen gewerkt. Morgen is de Jeepline gesloten het is 1 mei, hier een vrije dag. Maar het ziekenhuis werkt gewoon door, vanaf 8 uur loop ik een dagje mee met Dr Tonui in het Mpeketoni sub-district-hospital. Ik had hem vorige week ontmoet bij het afleveren van een grote hoeveelheid disposables als venflon-infuusnaalden, beademings-tubes, verbandmiddelen, catheters en –zakken, en instrumenten. ’s Avonds krijg ik een SMSje met oa de tragische gebeurtenis op deze Koninginnedag.

Uitgedroogd kindje

Verder die avond een fors stuk gelezen in “de gifhouten bijbel” een boek van Barbara Kingsolver, over een Amerikaans Baptistengezin dat zich in Kongo 40 jaar geleden vlak voor en rond de onafhankelijkheid met Lumumba afspeelt. Onvoorbereid, geen rekening houdend met de cultuur en eigenheden van de mensen daar, en besmet met een te grote zendingsdrang gaan ze daar in het oerwoud aan het werk; het is breedsprakig geschreven, erg archaïsch vertaald, het schiet niet op, maar is toch interessant en geeft de lezer te denken. Wat een contrast met “de Prooi”, over de teloorgang van ABNAMRO , dat ik hiervoor gelezen heb. Vrijdag 1 mei. De medewerkers hebben vrij, labour day, gaan iets met het gezin doen of bomen planten of gewoon thuis op het land werken. Om 8.15 uur ben ik in het ziekenhuis en maak wat uitgebreider kennis met Dr Tonui, een gynaecoloog, die er sinds 2 maanden werkt. Eerder heeft hij 2 jaar gewerkt in Lodwar, in het hoge noorden van Kenia bij het Turkana meer, als algemeen arts, weet dus ook alles van de andere kwalen die hier rondgaan. Samen met een vrouwelijke collega, algemeen arts doen zij hier het werk, een derde arts is toegezegd. We maken grote visite, in de ziekenzaaltjes, gescheiden door 2 meter hoge muurtjes, liggen aan een kant kinderen, maar ook jonge vrouwen, verderop vrouwen, maar een andere afdeling liggen mannen en vrouwen door elkaar. Er is een geweldige nurse, die met een soort hulpje de 28 bedden moet doen in een 3 ploegendienst, 7 dagen van 8 uur, om de week een switch naar een dienst vroeger. Dus infusen, verbinden, temp meten, overleggen met de artsen. Wat ik hier zie is een verzameling patiënten die echt in een ziekenhuis thuishoort. Ziekten en kwalen in een stadium dat je alleen uit de boeken kent. Uitgedroogde kinderen door diarree, al of niet met malaria, veel brandwonden, 10-15% !, één kind waarvan de temp niet wilde zakken bleek nu mazelen te hebben ( ze worden daar niet tegen mazelen gevaccineerd) maar lag nog op het zaaltje, en werd nu meteen apartgelegd.

Brandwonden

Een meisje van 14 met niet onder controle te krijgen trekkingen is bekend met HIV en had eerder een wel volledig afgemaakte TBC kuur gehad, nu was ze met koorts en convulsies opgenomen, er was hier zeker iets mis in de hersenen, bv een tuberculoom (van tbc), of toxoplasmose. Hoe dan ook, ondanks de intensieve anti-HIV medicijnen, is er zeker een ernstige situatie. (Voor verdere diagnostiek is een CT scan nodig, maar de dichtstbijzijnde gelegenheid is Mombasa, 400 km hiervandaan; daarvoor is een ambulance nodig, en vervoer moet men zelf betalen, 160 euro enkele reis, en dan nog de opname en foto’s, dus volstrekt onhaalbaar voor de familie; daarbij komt de buitengewoon slechte prognose. Gezien de statistiek is toxoplasmose het meest waarschijnlijk, dus dat maar eerst proberen, als ze die medicijnen hier maar hebben). Een 70 jarige vrouw die vaginaal bloedverlies had bleek bij onderzoek een vergevorderd stadium van baarmoederhalskanker te hebben. Een magere 45 jarige man met aangetoond HIV had een bolle buik vol vocht, ascites, waarschijnlijk een tuberculeuze buikvliesontsteking. Er wordt binnenkort vocht afgetapt om dat verder uit te zoeken. Verder allerlei verwondingen, botbreuken, slangebeten met enorm opgezette ledematen, en HIV-TBC patienten met de meest bijzondere longfoto’s die je in Nederland nooit zult tegenkomen. Met de opgedane kennis van de tropencursus kan ik nu goed meedenken en –praten, hier komen zaken op tafel waar ik vorige keren geen enkele kennis van had. Mijn Keniaanse collega is goed onderlegd, en we bespreken hoe we in de toekomst verder kunnen samenwerken. Ik ben nu 3 dagen alleen, zondagmiddag komt een tandartsenechtpaar voor 12 weken !

3e verslag, 2 t/m 10 mei

Tijd kost hier niets, althans geen geld, misschien wel levens.

Haraka haraka haina baraka: haasten geeft geen zegen

Hakuna matata : geen probleem ...

Veel zaken gebeuren hier grenzeloos traag, of men is bezig met niets. Fietsen gaat in een verbazend sloom tempo, als ik langzaam fiets ga ik bijna iedereen voorbij. Overigens vallen ze bijna van hun fiets door het omkijken. En ze dachten dat blanken niet meer (konden) fietsen, omdat die toch allemaal een auto hebben. Er is weinig werkgelegenheid hier, als je een stuk land hebt te bewerken ben je druk, anders rommel je wat rond je huis, maar daarom blijft het nog een zooi rondom het huis. Elke plank kunnen ze gebruiken, bewaren ze. Van alles wordt van ver aangesleept op de fiets, maar ligt dan doelloos op het erf. Wachten bij de dokter, de tandarts of bij het ziekenhuis is ook geen probleem, soms druk pratend. Veel zwerfvuil, plastic zakjes, waait wat rond, als het teveel wordt gaat de fik erin. De resten blijven liggen. De warmte is niet uitnodigend om te werken, maar de boeren werken wel in de volle zon.

Slangenbeet

Eerst een paar correcties op het vorige verslag: de grote oude bomen zijn boabab bomen. En de grote nieuwe huizen aan het strand van Manda, overigens beschermd gebied, zijn van een (mij niet) bekende Franse regisseur, die het toch voor elkaar gekregen heeft.

Zaterdag, in mijn eenzaamheid, heb ik de kasten van het huis geinventariseerd, de apotheek kamer geordend, gelezen en wat kleine reparaties verricht in huis, onze houseboy is bepaald niet technisch aangelegd, al vindt hij zelf van wel. Tegen 4 uur ’s middags ben ik met Peter, onze chauffeur ( we mogen zelf niet in de auto rijden ivm W.A. risico’s) naar Lake Kenyatta geweest, een klein meer centraal in het gebied, waar nijlpaarden huizen en in het aangrenzende deel zijn nogal wat buffels en zebra’s, wat antilopen en wrattenzwijnen. Twee bewakers van dit kleine wildparkje zijn, gewapend met een karabijn meegereden. Naast het meer hoort een groot moerassig gebied te liggen, waar lake Amu een deel van is, maar dat staat nu droog. Ik heb veel wild gezien, geen hippo’s, die komen ’s avonds pas aan land. Groter wild als giraffen en olifanten zijn 20 jaar geleden al afgevoerd ivm de kolonisatie hier. Het was intussen te donker voor de vogels. De volgende ochtend vroeg heb ik het relatief veilige deel met de fiets gedaan, en de nodige vogels in en aan het water gezien, en nu ook veel hippo’s ! Rondfietsen is hier een belevenis, iedereen kijkt je na, zwaait, je wordt uitgenodigd te stoppen, men is nieuwsgierig. Maar je ziet ook erg veel, bv kapokbomen waarvan nu de vruchten openbarsten, rondom de boom ligt veel van dat witte goedje op de grond. Ze doen er niets mee. Ook apenbroodbomen, bloemige acacia’s en veel bougainvillea’s. En met name rond de huizen veel kleine vogels, te moeilijk om te fotograferen in het gebladerte.

Zondagmiddag heb ik de nieuwe tandarts Jean Paul en zijn vrouw Saskia opgehaald bij de aanlegsteiger van het bootje uit Lamu. Gezellige mensen, wat meer aanspraak is wel heel erg prettig. Tot ’s avonds laat op het dakterras in de zwoele wind gezeten.

Maandagmorgen vroeg uit de veren en aan het werk. Als de tandarts weggebracht is, gaan we naar Majembeni, vandaag weer erg veel darminfecties, de oorzaak ligt als ik het epidemiologisch bekijk in het “drink”water dat ze oppompen, maar waar geen bescherming is tegen vervuiling. Daar moet wat mee gebeuren, dit is dweilen met de kraan open. Dinsdag naar Lake Amu, waar steeds wat meer patienten komen, een deel van hen ging vroeger naar de woensdagmiddag lokatie Kiongwe M’jini, de dispensary van de zusters in Baharini overslaand, omdat die zo duur zijn. Volgende week een gesprek met de zusters gepland, zij vinden het niet leuk, dat er minder klanten komen, maar we doen het toch primair voor de mensen hier die het echt niet breed hebben. Ook de tandarts krijgt mensen van steeds verder, het blijkt nu dat de dichtstbijzijnde Keniaanse tandarts in Malindi zit, hier 4 uur vandaan. Woensdag samen met de tandarts en de teams ( 8 mensen in de Hi-lux) naar Baharini. Om 11 uur rijd ik door naar Kiongwe M’jini, deze keer wat meer patienten, en dan ineens paniek, een man is in zijn hut door een slang in de voet gebeten, de buurman heeft het been direct afgebonden, een stevig shot corticosteroiden moet hem even overeindhouden en Peter brengt hem met spoed naar het ziekenhuis in Mpeketoni, hij wordt meteen opgenomen en krijgt antiserum. Omdat Kiongwe M’jini net achter de duinenrij ligt, gaan de mensen nog wel eens vissen, in het dorp had ik rondgevraagd, er was geen vis, maar vlak voor we weggingen kwam ineens een visser aanzetten met 5 enorme krabben, samen 4 kg die ik kon kopen, een welkome aanvulling op het eentonige menu. De tandarts was ’s morgens begonnen met een 12 jarig meisje; zij had in 3 voortanden enorme zwarte carieuze gaten zitten. JeanPaul heeft het geduldig schoongemaakt, geboord en gevuld, na een uur zag het er prachtig uit, het meisje helemaal gelukkig ! de foto’s laten het verschil nog eens duidelijk zien.

Cariës bij 14 jarig meisje Na de behandeling

sMiddags grote schoonmaak van de medicijnboxen, de dokterstas en dergelijke, alles wordt hier vreselijk stoffig. De indeling en inhoud maar eens kritisch bekeken, tekorten aangevuld, maar vooral orde aangebracht, vaak kon je iets niet vinden, verkeerd aangevuld. De crab werd ’s avonds door Sammy heerlijk bereid.

Intussen wordt het weer drukkend, meer wolken, vochtiger, maar geen regen. Drie of vier maal douchen is een must. De vorige week bestelde medicijnen zijn nog niet verzonden, sommige zaken,oa de verdovingscarpules van de tandarts raken echt op. Als ze verzonden worden moeten we ze in Malindi ophalen. Donderdag om 20 over 8 op weg, weer met 8 man in de krappe cabine. De grote wachtkamer in Uziwa is vandaag niet beschikbaar, er is een vrouwengroep die een voorlichtingsprogramma krijgt. Het is vandaag druk, een gevarieerd aanbod, één meisje ziet er pierig uit, loopt al 2 jaar met uitgebreide schimmelinfecties rond, andere kinderen thuis hebben geen problemen, de kleren zijn redelijk schoon, het beddegoed zou dat ook zijn. Heeft ze geen weerstand ? leukaemie ? HIV ? verwezen voor verdere tests na uitleg. Een ander meisje had forse slikproblemen, daarvoor zuurbranden, alles bleef hangen in haar slokdarm, ze werd gezien in Malindi een scopie gedaan en ze werd wat opgerekt, verder kreeg ze zgn triple therapie, wat ik niet helemaal kan rijmen.....de verwijzing betaald, er moest toch meer duidelijkheid komen. Opnieuw werd de patiënte gezien met de tandarts samen, na verdoving wordt het nu mogelijk de mond te openen en wordt een absces tussen onderkaak en wang geïncideerd, er komt geweldig veel pus vrij. Morgen moet ze terugkomen in Baharini, en gaat nu naar huis onder een paraplu van antibiotica. De plaatselijke timmerman in Uziwa maakt stoelen, ledikanten, en luie stoelen, zitten goed, en stevig in elkaar. Twee van die stoelen staan op het dakterras van het doktershuis. Hij had ook wat kleiner houtsnijwerk, een balancerend mannetje op een plateau, en een eend met een deksel in zijn rug, die ze lokaal als suikerpot gebruiken, die heb ik van hem gekocht. Zo stimuleer je ook de plaatselijke mini-economie.

Wachtkamer/Lab. Bomani

Vrijdag naar Bomani, vorige week niet geweest ivm labour-day, nu dus extra druk. Eén patient kwam van een dorp 17 km verder. Het meisje dat ik eerder gezien had met de verwondingen rond de achillespees, was er weer, de wond was bijna dicht en de voetfunctie intact. We waren ook gevraagd langs te komen bij een man van 65 jaar, die erg moe was, bekend met lichte suikerziekte, die zijn bed de laatste week niet meer afkwam, en ook kortademig was. Hij bleek bij onderzoek veel vocht in z’n buik te hebben, ascites, hij was niet bekend met tbc, waar hij ook niet naar uitzag. Zijn middenrif stond hoog, aan de longen en hart geen afwijkingen. Ascites tgv levercirrhose ?? Hij kon niet worden vervoerd, geen ziekenwagen, geen echo te maken binnen 150 km (Malindi). Dan maar aan de diuretica (furosemide en spironolacton), we gaan er binnenkort nog eens langs. Als dit niet werkt heeft de man een groot probleem, een opname kost veel geld, en bij deze slechte prognose steekt de familie niet de laatste centjes in een risico-vol avontuur. Ik heb het gevoel dat de rollator die de man 3 maanden geleden te leen kreeg binnenkort kan worden opgehaald... Intussen telefoon dat de bestelling van nieuwe medicijnen morgen in Malindi kan worden opgehaald. Menu: weer rats kuch en bonen.

Askari = gewapende escorte

Vrijdag- op Zaterdagnacht had het fors geregend, de eerste plassen op de weg. Om 6 uur op, 7 uur wegrijden met een askari, een met een G3 bewapende politieman, erbij die 3/4 van de weg meerijdt. Regelmatig zijn er overvallen door Somali’s die hier ronddwalen, pas de laatste 40 km voor Malindi is het veilig, daar is de 3e politiecontrole tussen Mpeketoni en Malindi en stapt de askari uit. Onderweg wordt het weer zonniger, om 11 uur bij het postkantoor 15 dozen met medicijnen opgehaald, en 5 ingeleverd vanwege een verkeerde bestelling. Daarna boodschappen gedaan, hier is er een breder assortiment, verse kruiden en pepers en gember op een heel smerige modderige markt, azijn en olie voor sla, en vooral schoonmaakmiddelen, er zit overal in de keukens, douche en wastafels veel kalkaanslag. Saskia gaat met Sammy aan de slag. Malindi ligt aan de Indische Oceaan, 2 uur boven Mombasa, maar er is geen haven, wel veel vissersbootjes. Hier is de derde taal Italiaans, er zijn Italiaanse winkels, je kunt er prima espresso krijgen, de eerste in 3 weken. In deze regentijd zijn er altijd al weinig toeristen, maar nu is het door de financiele crisis nog slechter. Het door een Engels echtpaar (nazaten van kolonisten uit 1886) gerunde Driftwood heeft naast ons drietjes slechts 6 gasten. Het is ‘s-middags prachtig weer, we zwemmen, lopen over het strand, en worden belaagd door talrijke verkopers, de handel is slecht, ze zijn nogal opdringerig, maar afdingen kan nu wel. Wat kleine snuisterijen gekocht. ’s-Avonds lekker gegeten. In de nacht regent het fors, ‘s-morgens is het wel weer even droog. Nog vis gehaald, ééntje van 5 kg voor 9 euro, en getankt en in toenemende stortregens teruggereden. Een vrachtwagen die we gisteren tegenkwamen, overbeladen met houten electriciteitspalen en –kabels lag nu onderaan het 1 meter diepe talud. We horen dat er 1 dode en 6 gewonden bij zijn gevallen. Zo droog als het gisteren was zo anders is het nu, overal enorme plassen water, maar het is nog steeds lauw. Als je de airconditioned auto uitkomt, beslaan de brillenglazen direct. De boeren kunnen tevreden zijn. Volgens insiders wordt het nu niet echt zonnig meer de komende weken. Mijn eerste 3 van 6 weken zitten erop. Veel voldoening. Het boek van Barbara Kingsolver heb ik uit. Naarmate het boek vorderde, werd het interessanter, aan het eind zelfs treffende typeringen: “..Albert Schweitzer..was van plan ieder kind te redden, in de veronderstelling dat Afrika dan zou leren minder kinderen te krijgen. Maar als gezinnen er al een miljoen jaar lang negen hebben gekregen in de hoop dat er eentje overleeft, kunnen ze niet ineens ophouden er negen te krijgen”. En: “door overbevolking is drie kwart van Afrika ontbost, wat leidde tot droogte, honger en naar alle waarschijnlijkheid het uitsterven van alle dieren waar kinderen en dierentuinen het meest verzot op zijn. De strijd om hulpbronnen neemt toe, en uit hun voegen barstende stammen staan te popelen om elkaar af te maken. Voor ieder leven dat met vaccinatie of voedselhulp wordt gered, gaat er een ander leven verloren aan hongerdood of oorlog. Arm Afrika. Geen ander continent heeft zo’n onuitputtelijke bizarre combinatie van buitenlandse geldklopperij en buitenlandse welwillendheid te verduren gehad”.

Toch een druppel op de gloeiende plaat, met voldoening, en dankbaarheid van de betrokkenen. De krant staat weer vol kritiek op de hoge salarissen van hoge ambtenaren. Het parlement vergadert nog steeds dagelijks, lange preken, maar de regering is al 3 weken niet meer bij elkaar geweest. Het moet toch ooit een keer van binnenuit veranderen, hoop je....

4e verslag, 11 t/m 17 mei

De regen komt nu vaak uren achtereen met bakken uit de lucht. Op de wegen enorme plassen over de hele breedte, soms wel 20 cm diep. Na een bui staan geploegde akkers vol plassen, maar 2 uur na de bui zijn de plassen weer weg. Wat vorige week bruin was, is nu frisgroen. De Boabab bomen staan in volle bloei met grote witte bloemen. De zwarte luchten steken er prachtig tegen af. De boeren zijn blij. En iedereen boert hier. Maandag en dinsdag komen er, daardoor ??, maar 10-15 mensen op het spreekuur ipv ruim 30, iedereen lijkt aan het werk. Als we om half negen wegrijden is het weer droog na een nacht van veel regenbuien, die gepaard gaan met veel wind. De temperatuur is gedaald van 37 naar net boven de 22 graden, er is veel minder zon, en ons douchewater is nu dus gewoon koud. De mais schiet de grond uit. Vanaf 4-5 uur ’s middags gaat het weer regenen. Tussendoor dus even fietsen als we thuiskomen van het werk, met plezier boodschappen doen in het dorp, waar de markt nu een modderpoel is, en onderweg zijn shovels nieuw aangevoerde wegverharding in de grootste plassen aan het schuiven, waardoor die plassen dus gewoon een stuk opschuiven. Nu moet je niet met je fiets in dit modderige en brokkelige materiaal onderuitgaan. Na deze twee dagen met zo weinig patiënten, zeker vergeleken met Kimilili, vraag ik me af hoe zinnig dit is. Je kunt toch niet in ieder gehucht om de paar kilometer spreekuur gaan houden. Voor mij is dit een punt van bespreking volgende week, als projectleider Sulinka komt, met een nieuwe auto uit Nairobi. De huidige auto gaat dan hier voor de tandartslijn draaien. Deze was geleend van de tandarts-jeepline uit Kimilili, omdat de vorige auto uit Mpeketoni tijdens de onlusten van vorig jaar gestolen was. Voor het Mundika project van RDN is ook hard een nieuwe auto nodig, de oude is volledig versleten (was ook al een oudje). Misschien dat de gelden van RC Ambt Almelo en Herford en onze stichting Equator daar naar toe kunnen, omdat het ziekenhuis Kimilili enerzijds een positieve wending heeft gemaakt door een impuls van de lokale overheid, anderzijds omdat er voor ons toch geen “betrouwbaar” project te realiseren valt, naar nu blijkt.

Diabetes voorlichting

Woensdagochtend het diabetesproject in Baharini, hier komen mensen van meestal 50+. Het normale aantal mensen, die werken blijkbaar niet op de akkers, integendeel ze bewegen te weinig... Terwijl ik daar even wat rondloop rond de kliniek, lopen er drie armoedige kereltjes, eerst dacht ik dat ze bij een van de wachtenden voor de tandarts hoorden, maar dat bleek niet zo. Twee ervan, ongeveer net 3 jaar, zijn even klein, een tweeling, ze zijn bleek, het haar is bruin en slap, bolle buikjes en één heeft een geweldig loopoor, verder alle tekenen van bloedarmoede en vitaminengebrek. Ze plakken meteen aan me na een beetje aandacht. Een derde jongetje, 2 jaar ouder, is heel schuw, rent weg, onverstaanbare kreten, hij is duidelijk geretardeerd. Aan de man van het winkeltje naast de kliniek vraag ik waar ze wonen, hij wijst mij het huisje, maar vertelt ook dat moeder alleen en nu aan het werk is en pas om 4 uur ‘smiddags thuis komt, die 3 kinderen moeten zichzelf zien te redden! Het van takken, klei en roestige golfplaten gebouwde huisje staat open. Er is geen enkele voorziening aanwezig, er zijn 2 vieze bedden, het muskietennet lijkt in geen honderd jaar gewassen en is dus niet meer muskietendicht; dan komt er een broertje van 6 of 7 jaar bij staan, en met hulp van een buurman kom ik erachter dat er nog 3 kinderen zijn, die op school zitten; de man zegt dat ongeveer elk kind wel een andere vader heeft. Deze verwaarlozing had in de Nederlandse kinderbescherming wel de nodige konsekwenties gehad. Overleg met Sr Susan van de dispensary van Baharini leert me dat ze de moeder al eens gesproken had, maar die had alles afgewimpeld, want als god dat wil, zou alles wel weer goed komen... we hebben eea doorgesproken, ik zal met Sr Susan proberen haar zover te krijgen dat ze accepteert that doctors only treat and that God heals en dat dokters en zusters zijn verlengde arm constructie zijn. Ook kwam vandaag de vrouw met de abscessen in de kaak bij de tandarts, we hebben samen nog een groot absces aan de linker kaakhoek, dat zich waarschijnlijk een weg had gebaand langs de kauwspier gedraineerd, ze was klinisch wel veel beter vergeleken met vorige week en eergisteren toen ze ook bij de tandarts was. Donderdag in Uziwa routine werk. Op verzoek van een vrijwilligster in een ander dorp zou ik een kind op de secondairy school in Mpeketoni zien, maar er waren sportdagen, ga dan maar zoeken tussen 1100 kinderen met hetzelfde schooluniform. Dan maar na het weekend. Saskia was vandaag thuis gebleven, ze ging weer met Sammy de houseboy aan de slag. Hij heeft toch echt leiding nodig. Anders staat hij voortdurend met mensen van de farmers court te praten, gaat uren boodschappen doen, voor een paar kleine dingen, en stelt alles uit, wat ook te zien is, alleen de was is op tijd klaar, maar de schoonmaak laat vaak te wensen over. Alhoewel hij hier nu 3 jaar werkt is zijn planningsniveau nog steeds nul, volgende week komen er twee gasten bij, de kamers moeten nog een grote beurt krijgen, en gezien de afhankelijkheid van het weer zou hij zijn “vrije uren”, die hij vaak slapend in een stoel doorbrengt, beter kunnen besteden. Daarnaast ben je soms afhankelijk van hem. Diverse elektrische en loodgietersklusjes hebben we zelf verricht, maar een nieuw koord om de generator te starten lukte me niet bij gebrek aan voldoende gereedschap. Hij zou wel even iemand bellen, die het wel even voor een redelijke prijs kan maken; een kwartier later is hij er, zonder gereedschap en dus na verwijderen van het omhulsel ook niet verder komt en weer weggaat om een dopsleutel 10 op te halen. Na 45 min is alles weer in orde, dan smoest de “technician” wat met de houseboy en vraagt hij 1500 KES cash. Hij moest met spoed komen, was zogenaamd van een andere klus afgehaald. 1500 KES verdient een arts hier nauwelijks in een dag, ik heb dat geweigerd te betalen, Sammy is in dienst van Rotary en kan niet zomaar proberen ons dus een poot uit te draaien, we werken hier voor de community ! De opzichter van Farmers’court vond het ook een belachelijk bedrag, daarnaast moet dit soort klussen met een rekening afgehandeld worden. Ik ben benieuwd wanneer hij daarmee komt, en met welk bedrag. Sammy er maar eens stevig over onderhouden. Vrijdag weer spreekuur in Bomani, om 11 uur lijkt het werk gedaan, maar na een kop thee begint het pas. Eerst een heel oude man met een blaas tot ver boven de navel door prostaatproblemen, met veel moeite er een verblijfscatheter in gekregen, in tempi er 1,5 liter uit laten lopen, en de man verwezen naar Malindi, zijn zoon op het hart gedrukt echt morgenochtend te gaan, afwachten dus... Een 14 jarige jongen was 9 dagen geleden in een roestige spijker getrapt, nu had hij een geweldige ontsteking aan zijn voet, dik, rood, warm, na verdoving in insnijden van het absces kwam er veel rommel uit. Nog een geluk dat hij het overleefd had, geen tetanusinjectie de laatste 10 jaar gehad !

De 2-ling Medicijnen voor de 2-ling

JanPaul en Saskia wilden erg graag vanmiddag al naar Lamu, waren wat erg moe van de houseboy, ik ben er na twee eerdere bezoeken aan Kenia wat aan gewend, het loopt zoals het daar loopt. JP had op internet een aantal hotels gebeld, welke prijzen ze in dit superlaagseizoen voor residents hanteerden, de eerste twee waren te vies, de derde integendeel heel schoon, prachtig gerestaureerd arabisch pand. Islamitische riten, geen alcohol, het eten was prima. Om 5.30 zit ik rechtop in mijn bed, de luidspreker van de moskee staat 3 meter van een raam van mijn slaapkamer.... Zaterdag kwam de hele dag de regen met bakken naar beneden, met poncho en paraplu toch bij laag water van Shela naar Lamu gewandeld, maar ik had die poncho beter niet kunnen gebruiken, ik was even nat als anders in de regen, het is nog steeds rond de 25 graden. Zondag breekt het open en heb ik wat gewinkeld in Lamu. Er zijn bijna geen touristen en je wordt belaagd door verkopers. Nog even in zee gezwommen en later die middag naar huis. ‘sAvonds op bezoek bij Yvonne; zij is Nederlandse van Surinaamse afkomst, rond de 60, en was verpleegundige in het AZ Leiden, maar in 1999 gaan werken voor het internationale Rode Kruis en kwam toen oa in zuid Soedan en Oeganda terecht. Vorig jaar is ze daarmee gestopt, en heeft met haar partner, een Keniaan, een hotel opgezet in Mpeketoni. Dat loopt best aardig, alle vergaderingen van overheid met bv leraren, cursussen van NGO’s en het ziekenhuis worden hier gehouden met lunch. Als er overnacht moet worden is dit de enige plaats tussen Lamu en Malindi waar dat redelijkerwijze kan. Het ziet er keurig uit, alcoholvrij, de afrikanen kunnen echt niet meer dan één biertje hebben, anders schieten ze helemaal door. Zij had ons gevraagd te komen eten, er was ook een Canadese studente uit Ottawa, die een project doet met Iatrophia, een olieproducerend gewas dat op de slechtste grond ook al groeit, en als gewas ondoordringbaar kan worden, waardoor je ook geiten en evt buffels weg kunt houden van je shamba. Ook een Amerikaanse jongen die uitgezonden was door het USA Peace-corps en les geeft aan een secondary school in Hongwe . Zo word je steeds weer geconfronteerd met hulp die van alle kanten geboden wordt, maar of het allemaal goed aankomt en of ze er iets van leren, moeten we afwachten....

5e verslag, 18 t/m 24 mei

Gelukkig deze week weer meer patienten, ook meer interessante patiënten en ontmoetingen.

Maandagmorgen op het spreekuur een jonge vrouw met pijn bij ademhalen, die al 1 ½ jaar bekend was met een grote tumor uitgaande van de onderkaak, een afzichtelijk gezwel, dat ze echter keurig schoon hield, ze had nog niet zolang geleden nog een chemokuur gehad, maar nu waren er aanwijzingen voor uitzaaiingen in de longen. Een trieste situatie. Buiten is het nogal veel lawaai, eerst door een knetterharde bui op het golfplaten dakje, je kon niets meer horen laat staan dat een stetoscoop gebruikt kon worden. Toen het weer droog was, bavianen die uit het bos kwamen en de akkers met kleine plantjes als katoen en mais vernielden, en de bewoners die ze probeerden weg te jagen. Voor de mannen waren ze wel bang, maar van de vrouwen trokken ze zich niets aan. Een vrouw vertelde dat die apen vorige week nog een kip te grazen had genomen. De kippen worden nu bij haar afwezigheid maar in huis opgesloten. Met de chief van Majembeni gesproken over de watervoorziening daar. Ik heb gesproken met David, de lokale rechterhand van Wim van de Burg. Hij is expert in het boren, zoeken naar water en het bouwen van putten. Dat moet dan in november in de droge tijd gebeuren, anders heb je regen- of zoutwater te pakken. Dit lijkt een prima preventief gezondheidsproject. We wachten op de uitslag van monsters water dat uit een waterleiding komt; ergens halverwege is een opslagtank, het is 5 jaar geleden door chinezen aangelegd, maar het dak is ingezakt en werkt nu als een trechter voor regenwater, bladafval, ongedierte enzo, dat nu in het drinkwater komt.... ‘s Middags Sulinka Eerdmans van de airstrip opgehaald, de auto was ondanks eerdere beloften toch nog niet klaar, kon nog wel een aantal dagen duren, registratie en zo... Sulinka komt hier al 5 jaar en heeft de proefperiode en de ontwikkeling meegemaakt en alles op poten gezet, ze spreekt redelijk swahili en kan dus makkelijker met de mensen praten. Omdat ik volgend jaar samen met haar het project ga coördineren moeten we veel bespreken en met veel mensen kennis maken. Onderweg de stand van zaken besproken, ook ’s avonds nog.

Spreekuurlocatie Uziwa

Dinsdag ging ze meteen mee, naar Lake Amu, wat naar mijn smaak te dichtbij ligt, 4 km van de zusters van Baharini. Het is redelijk druk, maar onze lage prijzen maken het lastig voor de dispensary in Baharini om het vol te houden, we besluiten hier na volgende week te stoppen en een verre lokatie te zoeken. Dat zal niet meevallen, een eerdere andere lokatie is opgegeven, omdat de chief van het dorp niet betrouwbaar was en alle medewerking weigerde, om niet te zeggen vijandig was: hij blijkt van een door de regering gesponsorde dispensary in Kipini de medicijnen in dat andere dorp te verkopen en zo zijn salaris door corruptie aan te vullen; de bevolking had ons daar graag gehouden, maar door de houding van de chief zijn we daar eind december 2008 opgehouden. We hebben daarom een afspraak met de District Medical Officer of Health, die in het ziekenhuis op Lamu werkt, voor komende zaterdag, om werkzaamheden op elkaar af te stemmen en de moeilijkheden met sommige chiefs te bespreken; die weet ook in welke plaatsen de nood hoog is.

Ook hier is het weer drukker dan de vorige week. Een 89 jarige mevrouw was in anderhalfuur naar onze post gelopen, en eigenlijk te zwak om op deze weer warme dag terug te moeten. We besluiten haar terug te brengen en haar in onze maandelijkse route voor super-oudjes op te nemen. Als we haar 5 km verder bij haar huisje afzetten komen wat buren enigzins verontrust een kijkje nemen, maar zijn dan opgelucht en beloven ons bij problemen te waarschuwen. Omdat de chauffeur Peter naar een begrafenis moest en 3 dagen weg is, mag of moet ik rijden, en op de terugweg van het oudje kom ik dan mooi vast te zitten, maar met de low gear 4x4 kom ik er goed uit.

Dinsdagavond de disposables opgeruimd en wat echt over de datum is, wordt vernietigd. Functioneringsgesprekken voor morgen voorbereid.

Woensdag in Baharini weer 14 diabeten op het spreekuur, de gratis screening levert patienten op, de chief en de priests geven er bekendheid aan. In Kiongwe M’jini, na 9 km kuilen en modder, niet zoveel mensen, maar gezien de afgelegen en dunbevolkte plek is dat ook te verwachten; de vrijwilligers doen hier hun best, bereiden alles goed voor en het ziet er schoon uit. Op de terugweg weer bij de zuster langs en aangekondigd dat we in Lake Amu stoppen, ze wijt de teruggang bij haar alleen aan onze start in Lake Amu. Ze is daar erg blij mee. We denken echter dat veel patienten naar ons blijven komen, en dan dus naar Kiongwe M’jini gaan. We mogen voor de zusters nog wel een deel van de waterrekening betalen; en we geven haar alternatieve mogelijkheden aan, bv de verloskundige activiteiten weer op te starten. Daarvoor zal zeker aanvankelijk wel steun van buitenaf nodig zijn, maar het levert haar ook inkomsten en vooral goodwill op. Ze zal erover denken....

Verhuizing uit Lake Amu

‘s Middags de eerste functioneringsgesprekken, Teresia, die eind maart was begonnen na een op staande voet ontslag van de vorige nurse die collega’s en patiënten zeer onheus bejegende, doet het heel goed en krijgt nu een contract tot eind december en een passend salaris; Sulinka had voor haar een verpleegstersuniform meegenomen; met beide is ze zeer content.

Bij het avondeten hebben we gasten, Yvonne van het hotel, en JanWillem van Casteren van Equator products, Sammy voelde zich helemaal in zijn element en had een wit kokstenue met muts aangetrokken en met Saskia heerlijk gekookt. Donderdag in Uziwa is het weer ouderwets druk, 40 patienten, een 70 jarige man was erg benauwd met veel vocht bij zijn longen, een gestuwde lever en een fors vergroot hart. Omdat we met 2 artsen zijn, was er ook gelegenheid organisatorisch eea aan te passen, alle diabeten hebben behalve hun eigen boekje, een kaart in een bak; om het wachten te bekorten krijgen ze bij aanmelden die kaart erbij en gaan dan direct naar het lab voor bepaling van de bloedsuikerwaarde en komen dan pas bij de nurse, wat veel tijd en geloop scheelt. De man met het hartprobleem is te benauwd om zelf terug te gaan achterop de piki-piki, de bromfiets, hij had op de heenweg veel pijn gehad van het gehobbel. We zoeken nog een plaatsje in de auto en brengen hem naar het ziekenhuis voor een longfoto; zijn toestand verslechterde en hij moet worden opgenomen voor ontwatering bij zijn hartfalen. Samen met Sulinka nog enkele chiefs en andere mensen bezocht waar we vaak mee te maken hebben, al was het telefonisch. Sulinka kent geweldig veel mensen en heeft nu al 5 jaar het project prima gestuurd. Vrijdag is de chauffeur weer terug, ruim 30 mensen op het spreekuur, gevarieerd programma.

Uitvoerig met Sulinka doorgenomen wat er de komende week nog moet gebeuren, en hoe de samenwerking voor de coordinatie van dit project vorm moet krijgen. Zaterdag in Lamu een prettig gesprek met de DMOH van het district, waar Mpeketoni ook onder valt. Dr Bijuma was eerder gewoon arts in het ziekenhuis, maar na het vertrek van haar voorganger is zij benoemd.

Koning Fahd Hospital Lamu

We hebben het jaarrapport overhandigd en toegelicht, het diabetesproject besproken, en de problemen met chiefs bij sommige lokaties. We gaan dan woensdag een nieuwe lokatie uitzoeken. Peter, de chauffeur en teamleider, zal vooraf met de chiefs contact opnemen. Om 3 uur ‘smiddags vertrekt Sulinka naar Nairobi en zal met een chauffeur en mijn opvolgster maandag de nieuwe Toyota Landcruiser afleveren, waar wij dan de Rotary emblemen nog op moeten plakken. De Landcruiser is toch meer geschikt dan de Hi-ace waar we nu mee rijden, de wegen zijn vaak erg slecht.

Het is nu heerlijk weer, ruim 25 graden en een heerlijk windje. Zondagmorgen met een dow gezeild, ’s middags weer terug, maar helaas een lekke band. Om 5 uur staat er een man bij het hek. Hij heeft een tumor van zijn onderkaak, is in Mombasa geweest en moet worden geopereerd. Hij is in een goede algemene conditie, er lijken niet direct uitzaaingen. Maar hij moet alles zelf betalen 11.000 Ksh, 110 euro, niemand is hier verzekerd. Hij had een aanbevelingsbrief gekregen van de ass-chief van Hongwe, waarin hij ook toestemming krijgt om bij de mensen in het dorp langs te gaan. Hij laat me intekenlijsten zien en heeft ruim 6000 Ksh bij elkaar gekregen en wordt morgen verwacht in Mombasa, mits hij het geld heeft. De verder vitale man is 31 jaar, moet ook voor zijn gehandicapte vader zorgen. Na een uitvoerig gesprek en raadplegen van een bekende in Hongwe, geef ik hem de ontbrekende 5000 Ksh, waar hij helemaal ontroerd van is, dankt me uitvoerig, en zal voor me bidden. Diezelfde 50 euro was ik dit weekend ook kwijt aan leuke dingen, dan moet dit ook kunnen.

Mijn laatste week breekt aan. De tijd gaat razendsnel ineens, elke avond zit vol met rapportjes en planning.

6e verslag, 25 t/m 29 mei

De laatste week is begonnen, er moet nog veel gedaan worden. Vanmiddag moet de nieuwe auto aankomen met mijn opvolgster hier in Mpeketoni, Jet Zegers uit Amsterdam. Peter neemt in Malindi de auto over van een andere chauffeur en komt dan met Jet hierheen. Gisteravond zijn ze tot Mombasa gekomen, vanochtend dus verder. Ik rijd weer zelf naar Majembeni. Het wordt al weer drukker, met een gevarieerd aanbod, gesproken met de assistent chief daar over een mogelijke nieuwe lokatie, en over een put die geslagen moet worden, omdat er veel mensen te ver van de waterleiding afzitten, die bovendien geïnfecteerd blijkt. In November gaat David dan proefboren en aansluitend bouwen ze de put, dwz onder deskundige leiding moet het dorp actief meewerken, een goed project om de gezondheid van de bevolking daar te bevorderen. Contacten met Simavi in Nederland voor advisering en sponsoring lopen al.

De school gaat uit bij Kiongwe Mjini Aangepaste rollator

Wat betreft een nieuwe lokatie: Mpeketoni is hier een zogenaamd settlement, een gebied van ruwweg 20 x 20 km. Daaromheen ligt de zgn Witemere, het buitengebied, aan de kustkant smal, maar aan de 3 landzijden wel 40 tot 60 km breed, en daar zijn eigenlijk geen voorzieningen, nauwelijks begaanbare wegen, geen dispensaries, maar wel dorpen. Het echte achtergebied is technisch al moeilijk bereikbaar door de slechte verbindingen, maar het is er ook onrustig, je zou er alleen met gewapend escorte naar toe kunnen, en dat gaat RDN toch te ver. In overleg met de DMOH j.l. zaterdag en de assistent-chief van Mukunumbe gaan we woensdagmiddag samen met Peter en de nurse kijken hoe we daar verder gaan. Om 6 uur ’s middags komt de nieuwe Landcruiser aan, veel bekijks natuurlijk. Daar moeten deze week nog stickers opgeplakt worden van Rotary Doctors. Deze wagen is wel een stuk robuster, voor het zwaardere werk, waar de wegen hier eigenlijk ook om vragen.

Dinsdag voor het laatst naar Lake Amu, waar we 2 maanden hebben gewerkt; de mensen zijn boos dat we daar stoppen, hun argument is dat we goedkoper zijn dan de andere dispensaries in de buurt; ons argument is dat we juist zorg willen brengen naar afgelegen dorpen waar geen enkele medische voorziening in de buurt is. Dan blijken ze daar toch geen enkele rekening mee te willen houden. In de middag weer contact en afspraken met de gynaecoloog en nu lokale ziekenhuisdirecteur Philip Tonui, waar we een jaarverslag aanbieden en onze werkzaamheden nog eens uiteenzetten en de samenwerking bespreken. Op de terugweg nog even langs Lake Kenyatta, om de tientallen hippo’s nog eens te zien en horen knorren.

De tijd gaat steeds sneller, er moet nog veel gebeuren in 3 dagen.

Spreekkamer Kiongwe Mjini De nieuwe Landcruiser

Woensdagmorgen routine diabeteskliniek, daarna door naar Kiongwe M’jini; op ons verzoek van vorige week om het afdak voor de “wachtkamer” te verbeteren en uit te breiden is al gehoor gegeven. Ze hebben er ook nog wat beplanting omheen gezet ! Alles bijelkaar kost het me 15 euro. Tussendoor de armoedige tweeling van 3 jaar opgezocht, ze liepen eenzaam en alleen in het dorp, niemand kijkt echt naar ze om. Ze herkennen me meteen en komen zwaaiend op me af. Ik had moeder op haar werk gesproken, ik had gehoord dat ze in het plaatselijke hotel werkte sinds 1 mei, en ze accepteerde dat we de kinderen ontwormden en vitamines en ijzerdrank tegen bloedarmoede gaven. We hebben er meteen maar wat extra’s bijgedaan, een mandazi, een soort oliebol; de oogjes glommen van dank. Ik kreeg van Sulinka nog wat kleertjes voor ze. Overigens wordt moeder weer ontslagen, Yvonne had haar wel 20 keer uitgelegd dat ze de slopen niet binnenstebuiten moest laten, dat het beter gestreken moest worden enzovoort, maar niets bleef hangen, zij vond het ook triest maar kan daar niet mee verder.

’s Middags met Peter en Theresa en de nieuwe dokter naar Witu, 40 km, maar een heel uur rijden, Peter had een afspraak gemaakt met de District Officer, om een nieuwe lokatie te bespreken. Eerst was hij heel wantrouwend, maar nadat ik vertelde dat we afgelopen zaterdag de DMOH in Lamu hadden gesproken, belde hij die ter plekke op en draaide 180 graden bij. Daarna werd de lokale chief gebeld van Soroko, waar we vervolgens naar toe rijden. Eerder was het daar vastgelopen door weigering van de chief mee te werken. Nu alles volgens de regels en in de hierarchische volgorde was verlopen waren we welkom ! Het kerkje bezocht, een katholieke Duitse pater heeft er in de omgeving 20 kerkjes, hij is er nu helaas niet. Jet kan zich voorbereiden op een drukke lokatie, eerder waren er wel eens 60 mensen geweest. 15 km zand en modder scheiden dit dorp van de dichtsbijzijnde dispensarie. Een vruchtbare middag.

Donderdag weer naar Uziwa. Er is een sportdag van alle scholen in de omgeving op één complex. Iedere scholier loopt er naar toe, soms 8-9 km. Eerst de oranje shirts en blauwe broeken dan weer andere kleurencombinaties, het is heel erg druk onderweg. Je ziet hoeveel scholieren er zijn; dit land van 35 miljoen inwoners krijgt er jaarlijks ruim een miljoen bij, waar komt straks de werkgelegenheid of het voedsel vandaan ? en dan zijn hier duidelijk minder kinderen dan in Kimilili. Barbara Kingsolver schreef al: als ze altijd 8-9 kinderen hadden om er één of twee over te houden om voor de oude dag te zorgen, kunnen ze dat niet ineens veranderen nu de kindersterfte eindelijk daalt. Een drukke dag, bijna 40 patienten, met bijzondere ziektebeelden, mooie plaatjes van de creeping eruption, een worm die onder je huid kruipt; we splitsen op, Jet met de nurse, en ik vraag een vrijwilliger van het village health committee als vertaler, want de wachtkamer puilt uit.

De chief van uziwa betuigt zijn dank voor het goede werk dat Rotary Doctors en ik nu actueel voor de gemeenschap doen. Na afloop met het team alvast een afscheidsdrankje, een heerlijke pul juice, gedronken bij Breeze Vieuw, want morgen zitten we krap in de tijd. Daarna nog de 5 zeer oude mensen bezocht en het levensmiddelen pakket afgeleverd, zoals 5 weken geleden.

Oppassen op broertje Koppie vol zweren

Thuis moet ik aan het werk om de statistieken en boekhouding bij te werken, morgen moet alles klaar zijn en overgedragen worden. Ook moet morgen de nieuwe auto bestickerd worden. Dan voor het eten even douchen, er was vanochtend geen water..... en alvast een koffer pakken.

Vrijdag In Bomani is het druk, bijna 40 mensen; omdat we met 2 dokters zijn, hebben we ruim de tijd 40+ op diabetes en hypertensie te screenen, dat worden er 12. Veel bilharzia, en de malaria neemt ook toe. Als toetje bij een patient thuis nog een maagsonde geprobeerd in te brengen, lukte niet, de man had pas in Nairobi een Jodium 131 bestraling voor zijn schildklierkanker gekregen, nu was alles zo gezwollen dat hij er niets meer door krijgt; ziet er somber uit, eerst maar een infuus met veel dexamethason, na het weekend zal mijn opvolgster het nog eens proberen. De man beseft heel goed dat hij er erg slecht aan toe is. ‘sMiddags alles overgedragen.

Laboratorium in de open lucht Bomani Toch bang voor de mzungu

Al met al weer een nuttig bestede periode, waarin ik heel prettig heb samengewerkt, volgend jaar ben ik weer van harte welkom als ik als mede-coordinator verder ga. Ivm de beperkte mail-mogelijkheden komen de fotos’s pas later op de site, want de webmaster gaat nu op vakantie. Ik heb deze periode niet direct veel besteed, maar er zijn enkele aanvragen waar nog verdere onderbouwing voor moet komen, dan kunnen we daar in een later stadium op terugkomen.